Hacıpaşa'nın Tarihçesi ve Kökleri
Kayseri ilinin Tomarza ilçesine bağlı bir mahalle olan Hacıpaşa'nın geçmişi oldukça köklü bir tarihe dayanmaktadır. Tarihsel kayıtlara göre Hacıpaşa (Hacıpaşalı) Oymağı, Kustere Yörüklerine bağlı olarak gösterilmiştir. Oymağın eski adı Keprin olan, günümüzde ise Tomarza ilçesinin Toklar bucağına bağlı Köprüköy'de oturduğu anlaşılmaktadır. 1500 yılında Keprin'de 15 hane nüfusa sahip olan bu oymak, 1584 yılında Gizin mahallesinde 45 hane nüfusla ve 1563 yılında Pınarbaşı nahiyesi Karakısık mahallesinde 6 nefer olarak kayıtlarda yer almıştır. Ayrıca oymağın Boynu Yoğun mezraında da ziraat yaptığı bilinmektedir.
Oymak Yapısı ve Türkmen Kökleri
16. yüzyıldan itibaren Tomarza yöresinde varlık gösteren Hacıpaşa oymağı, zaman içerisinde farklı köylere intikal etmiş, bu bölgeleri yaylak ve kışlak olarak kullanmıştır. Sonrasında ise kendi oba adlarını taşıyan Hacıpaşa mahallesini kurmuşlardır. Mahallenin bu ismi alması, boy beylerinin veya oba beylerinin adının 'Hacı Paşa' oluşu ile ilgilidir. Tarihçi Yusuf Halaçoğlu'nun arşiv kayıtlarına dayanarak hazırladığı 'Anadolu'da Aşiretler, Cemaatler, Oymaklar (1453-1650)' adlı eserine göre, Hacıpaşalılar Oğuzların Avşar boyuna mensup olarak geçmektedir. Kesin olan tek durum, bu topluluğun Türkmen olduğu ve Dulkadirlilere mensubiyetlerinin bulunmasıdır.
Coğrafi Konumu ve Ulaşım İmkanları
Hacıpaşa Mahallesi, Kayseri il merkezine 76 km, bağlı olduğu Tomarza ilçe merkezine ise 20 km uzaklıkta yer almaktadır. Coğrafi bölge olarak İç Anadolu Bölgesi sınırları içerisinde bulunan mahallenin yerleşim düzeni genel olarak toplu halde olup, kış ve yaz aylarında rahatlıkla köy içerisine ulaşım sağlanabilmektedir.
Sosyal Yaşam, Nüfus ve Mimari Yapı
Mahalledeki konut yapıları genelde yığma, kâgir ve betonarme özelliktedir. Yakın zamana kadar taş yığma evlerin yaygın olduğu mahallede, halkın gelir seviyesinin yükselmesiyle toprak ve taş evler kendini yenilemeye başlamış ve betonarme yapıların sayısı hızla artmıştır. Yeni yapılarla birlikte toplu yaşama geçiş süreci hızlamıştır. Sosyal açıdan geleneklerine sıkı sıkıya bağlı olan mahalle genelinde giyim kuşam çağdaş bir görünüm arz etmektedir. Mahallenin nüfus verileri yıllara göre değişiklik göstermiş olup; 1997 yılında 218, 2000 yılında 247 ve 2007 yılında ise 198 kişi olarak kaydedilmiştir. Yerleşim birimi, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilmektedir.