Güzelhisar Çayı (antik adıyla Pythikos), kaynağını Yunt Dağı'ndan alan ve Çandarlı Körfezi'nden Ege Denizi'ne dökülen bir akarsudur. Antik dönemlerde Pythikos adıyla bilinen bu nehir, Helen dilinde "Apollon'sal" veya "Apollon'un" anlamına gelmektedir. Ayrıca nehir için Tisna ve Titnaios adları da kullanılmaktadır. Güzelhisar Çayı, antik Aigai kentinin yanından geçerek Myrina kentinin yakınlarında Ege Denizi'ne dökülürdü. Roma döneminde Aigai kentinin bastığı paraların üzerinde bu nehri simgeleyen bir tanrı kabartmasının ve Titnaios adının yer alması, akarsuyun hem yerel kimlik hem de ekonomik faaliyetler için bir simge haline geldiğini kanıtlamaktadır.
Akım Özellikleri ve Havza Yapısı
Güzelhisar Çayı'nın yıllık ortalama akımı 4,5 m³/sn'dir. Akarsuyun en yüksek akımı Şubat ayında 13,4 m³/sn, en düşük akımı ise Ağustos ayında 0,3 m³/sn seviyesinde görülür. Haziran ile Ekim ayları arasında çayın kuruduğu zamanlar da olmaktadır. Nehrin tespit edilen maksimum akımı 20 Şubat 1965 tarihinde 570 m³/sn olarak kaydedilmiştir. Güzelhisar havzası içerisinde İzmir'in Aliağa, Menemen ve Bergama ilçeleri ile Manisa Merkez ilçesinin toprakları bulunur. Gediz ve Bakırçay grabenleri arasında doğu-batı doğrultulu olan havza, Yunt Dağları'nın batı yakasında yer alır. Havzanın doğu-batı uzunluğu 40 km, kuzey-güney genişliği 31 km ve toplam havza alanı 682,24 km²'dir.
Güzelhisar Grabeni, Delta ve Doğal Yaşam
Çayın denize ulaştığı alanda kuzeybatı-güneydoğu uzanımlı Güzelhisar Grabeni oluşmuştur. Grabenin sahil kısmında Güzelhisar Çayı'nın deltası meydana gelmiştir. Bu delta üzerinde, 4,7 km² alana, 1,7 km genişliğe ve 3 km uzunluğa sahip olan Kayaalan Ovası yer alır. Akarsu ağzından güneye doğru bir kıyı oku oluşmuştur ve bu kumsal alan plaj olarak değerlendirilmektedir. Ayrıca bu bölgedeki kıyı kordunu, pelikanların da barındığı bir lagün oluşumuna neden olmuştur.
Güzelhisar Barajı
Güzelhisar Çayı üzerine kurulmuş olan Güzelhisar Barajı, 1975-1981 yılları arasında inşa edilmiştir. Kaya ve toprak dolgulu gövde yapısına sahip olan barajın gövde yüksekliği temelden 89 metre, talvegden ise 77 metredir. Bu barajdan Aliağa Rafinerisine sanayi suyu ile Aliağa ve İzmir geneline içme ve kullanma suyu sağlanmaktadır.