Gözne Kalesi, Mersin ilinde, Toros Dağları'nın güney yamaçlarında konumlanan tarihi bir kale örenidir. Deniz seviyesinden 1.125 metre (3.691 fit) rakımda bulunan bu kale, Mersin'in yaylası olan Gözne beldesinin güneyinde yer almaktadır. Gözne beldesine yürüyüş mesafesinde konumlanan ören yerinin Mersin il merkezine uzaklığı ise yaklaşık 30 kilometredir. Günümüzde kalenin çevresi düzenlenmiş durumdadır.
Mimari Yapısı ve Özellikleri
Ören yerinde nispeten az hasar görmüş iki adet bina yer almaktadır. Doğudaki dikdörtgen planlı yapı dört burçlu olup, giriş kapısı batı yönündedir. Sivri kemerli tonozlarla örtülü bu binada beş adet havalandırma ve ışık deliği bulunur. Batıdaki altıgen formlu yapı ise üç pencereli ve iki kapılı bir mimariye sahiptir; tavanı ise çatıyı saran bir kemerle ikiye bölünmüştür. Gözne Kalesi'nin bu iki bölümünün birbirinden farklı altıgen formlara sahip olduğu da belirtilmektedir. Bu durum, yapının geleneksel karakol ya da gözetleme kulelerinden farklı bir amaca hizmet etmiş olabileceğini göstermektedir. Ayrıca, altıgen mekandaki tonoz kilitli taşların üzerinde yer alan süslemeler, bu kısmın yüksek rütbeli kişiler veya yöneticiler tarafından kullanılmış olabileceğine işaret etmektedir.
Tarihçesi ve Dönemsel İşlevi
Kalenin inşa tekniği incelendiğinde, Kilikya Ermeni Krallığı döneminde yaptırıldığı anlaşılmaktadır. Tarihsel geçmişi Bizans kültürüne de dayanan bu yapının, esasen yol denetimi amacıyla inşa edilen küçük kalelerden biri olduğu ve kuzey kesiminde yer alan büyük Çandır Kalesi'ne bağlı şekilde hizmet gördüğü düşünülmektedir. Mülkiyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı'na ait olan kale, günümüzde korunması gereken önemli kültür varlıkları arasında yer almaktadır.
Tarihi Arami Yazıtı ve Sınır Belgesi
Gözne Kalesi'nin kuş uçuşu 750 metre güneyinde, doğal bir kaya üzerine işlenmiş çerçeve içinde Arami dilinde yazılmış 5 satırlı tarihi bir yazıt bulunmaktadır. Bu yazıt, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından 04.08.2021 tarihinde taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilmiş ve korumaya alınmıştır. Orijinal okunuşu "Uten Ted come un, Comen bak tercak, Fenale reşehman, Galebu akan Ali." şeklinde olan yazıt, 1907 yılında James A. Montgomery tarafından çözümlenmiştir. Yazıtta Lampron'un (Namrun'un) buraya kadar olan sınırı tanımlanmakta ve buraya zarar verecek olanların büyük Baalshamin (Be'ēl-Šamên), yüce Ay, Güneş ve onun zürriyeti adına lanetleneceği belirtilmektedir.