Dicle Nehri Kıyısında Tarihi Bir Tepe: Giricano Höyüğü
Giricano Höyüğü, Diyarbakır ilinin Bismil ilçesinin yaklaşık 11 kilometre güneydoğusunda, Dicle Nehri'nin kuzey kıyısına hakim bir konumda yer alan tarihi bir höyüktür. Yaklaşık 170 x 120 metre boyutlarında ve 25 metre yükseklikte olan bu tepe, bölgedeki diğer önemli tarihi alanlardan Ziyaret Tepe Höyüğü'nün 3 kilometre kuzeybatısında, Hakemi Use'nin ise 2 kilometre kuzeyinde konumlanmaktadır.
Höyüğün Keşfi ve Kurtarma Kazıları
Höyük, bölgedeki arkeolojik araştırmalar kapsamında ilk kez 1988 yılında arkeolog Guillermo Algaze tarafından saptanmıştır. Giricano Höyüğü'ndeki bilimsel kazı çalışmaları ise 2000 ile 2003 yılları arasında Ilısu Barajı kurtarma kazıları çerçevesinde gerçekleştirilmiştir. Kazılar, ODTÜ TAÇDAM eşgüdümünde, Alman Araştırma Fonu'nun desteğiyle ve Diyarbakır Müzesi'nin de katılımıyla, Andreas Schachner başkanlığında yürütülmüştür.
Zengin Tabakalanma ve Tarihsel Dönemler
Kazı çalışmalarından elde edilen veriler ışığında, Giricano Höyüğü'nün oldukça uzun bir süre boyunca yerleşim gördüğü anlaşılmaktadır. Alanda MÖ 3. binyılın ilk çeyreğinden itibaren Geç Obeyd Dönemi, MÖ 2. binyılın ilk yarısı, Geç Tunç Çağı ve Demir Çağı'na kadar uzanan yerleşim izleri tespit edilmiştir. Tarihi tepe, daha sonra MS 12. ve 14. yüzyıllar arasında yakın çevredeki yerleşimler tarafından mezarlık alanı olarak kullanılmıştır.
Mimari ve Seramik Buluntuları
Höyüğün en üst tabakasını oluşturan Erken Demir Çağı mimarisinde, kendinden önceki tabakaların aksine kerpiç yerine taş kullanıldığı tespit edilmiştir. Yapılan araştırmalarda bu taşların nehir kıyısından getirildiği belirlenmiştir. Yüzeye yakın konumda bulunması ve geç dönemlerde mezarlık olarak kullanılması sebebiyle bu tabaka oldukça fazla tahrip olmuştur. Buna karşın, Doğu Anadolu bölgesi için karakteristik olan el yapımı yivli çanak çömlek buluntuları bu alanda ele geçirilmiştir.
Tarihe Işık Tutan Asur Tabletleri
Giricano Höyüğü kazılarında elde edilen en önemli arkeolojik buluntu, Asur bel-kala dönemine tarihlenen 15 adet kil tablettir. Bir kap içerisinde toplu halde bulunan bu çivi yazılı tabletlerin, Ahuni adlı bir tacire ait olduğu saptanmıştır. Tabletlerdeki yazılar; tahıl, sığır ve gümüş ticaretiyle ilgili kayıtları içermektedir. Belgelerden tacir Ahuni'nin Tuşhan'da oturduğu ve Giricano ile ticari ilişkiler kurduğu anlaşılmaktadır. Bu yazılı belgelere dayanarak, Giricano Höyüğü'nün Yeni Asur Devri'nde bölgenin en önemli merkezlerinden biri olan Tuşhan'a bağlı Dunnu Şa Uzibi adındaki daha küçük bir yerleşim yeri olabileceği öne sürülmektedir.