İstanbul'un Fener semtinde, bölgenin hâkim bir tepesinde bulunan Fener Rum Erkek Lisesi (günümüzdeki adıyla Özel Fener Rum Ortaokulu ve Lisesi), kırmızı tuğlalarıyla ünlü görkemli binasında eğitim veren eski bir Rum azınlık okuludur. Rumlar ve Yunanlar arasında "Milletin Büyük Okulu" (Megalē tou Genous scholē) olarak anılan bu tarihi kurum, günümüzde İstanbul’da faaliyet gösteren üç Rum eğitim kurumundan biridir. Okul, tarihi boyunca Eflak ve Boğdan Beyleri, patrikler, yüksek din görevlileri ile baştercümanlar yetiştirmiştir.
Kuruluş Tarihi ve Teolojik Dönem
İstanbul'un fethinden sonra Bizans'ın yönetici sınıfı ve tüccarları kenti terk etmişti. Fatih Sultan Mehmet, 1454'te tüm İstanbullu Ortodoksları kente geri çağırarak, kendi dillerinde eğitim yapabileceklerini, patrikhanelerini yeniden kurabileceklerini ve tüm ibadetlerini serbestçe yerine getirebileceklerini bildiren bir ferman yayınlamıştır. Patrik Gennadios ile Fatih Sultan Mehmet arasındaki anlaşma sonucu 1454'te Fener sınırları içinde kurulan okul, başlangıçta teolojik ağırlıklı dersler ve felsefe eğitimi vermiş; 1861 yılından sonra ise klasik eğitim veren bir liseye dönüştürülmüştür.
Kırmızı Mektep'in Görkemli Mimarisi
Kuruluşundan sonraki ilk dört yüzyıl boyunca genellikle Patrikhane yakınlarında farklı konumlarda faaliyet gösteren okul, Eylül 1882'den beri Fener semtindeki kaleye benzeyen heybetli binasında hizmet vermektedir. Okulun mezunlarından mimar Konstantinos Dimadis'in projesiyle inşa edilen binanın temeli 30 Ocak 1880'de atılmıştır. İnşaat süreci, Yatapedi Manastırı ile Rum cemaatinin ileri gelenlerinin katkılarıyla finanse edilmiş ve Marsilya’dan özel olarak getirilen ateş tuğlaları kullanılmıştır. Kırmızı tuğlalarından dolayı halk arasında "Kırmızı Mektep" olarak adlandırılan yapı, heybetinden dolayı sık sık "Avrupa'nın beşinci en büyük kalesi" olarak da anılagelmiştir.
Tarihi Bilimsel Miras ve Günümüzdeki Eğitim
Balat mahallesinde, Sancaktar Yokuşu üzerinde yer alan ve kuşbakışı görünümü bir kartalı andıran simetrik binada büyük bir bilimsel alet koleksiyonu yer almaktadır. Koleksiyonun en nadide parçalarından biri, 1912'de satın alınan Alman Max Kohl üretimi Foucault sarkacıdır. Bu sarkacın Osmanlı İmparatorluğu’ndaki ilk sarkaç olabileceği düşünülmektedir. Günümüzde ortaokul ve lise düzeyinde eğitim sunan özel okulda öğretim dili Türkçe ve Yunancadır. Okul, ihtiyaçlarını bağlı olduğu vakıftan gelen yardımlar ve bağışlarla karşılamakta ve öğrencilerden herhangi bir ücret almamaktadır.