Bursa'nın merkezinde yer alan Çekirge mahallesinde konumlanmış olan Eski Kaplıca (diğer adıyla Armutlu Hamamı), 14. yüzyılda inşa edilmiş tarihi bir çifte hamamdır. Yapı, üzerinde kurulduğu alanda daha önceden Bizans dönemine ait bir hamam kalıntısının bulunması sebebiyle bu isimle anılmaktadır. Osmanlı padişahı I. Murad döneminde inşa ettirilen bu tarihi hamam, günümüzde de özgün kaplıca işlevini sürdürmektedir.
Eski Kaplıca'nın Tarihçesi
Yapının kesin inşa tarihini gösteren doğrudan bir belge bulunmamakla birlikte, Osmanlı arşivlerindeki veriler hamamın en erken 1371 yılında, I. Murad döneminde yapıldığını göstermektedir. Konumu itibarıyla Çekirge'deki Hüdavendigar İmareti'nin vakfiyesinde yer alan hamam, I. Murad külliyesinin bir parçası kabul edilmektedir. İlerleyen dönemlerde, II. Bayezid devrinde yapıya soyunmalık bölümü, mahzen ve çevre dükkânlar ilave edilmiştir. Yapılan araştırmalar ve sıcaklık bölümündeki antik sütun başlıkları, hamamın 5. ve 6. yüzyıl Bizans dönemi kalıntıları üzerine, plan şeması büyük ölçüde korunarak ve beden duvarları yeniden inşa edilerek kubbe ile örtüldüğünü ortaya koymaktadır.
Mimari Yapısı ve Özellikleri
Eski Kaplıca, Anadolu'daki antik devir kaplıca mimarisinden izler taşıyan yıldızvari sıcaklıklı hamam tipinin önemli bir örneğidir. Bu tasarımda genel yıkanma alanları olan tonozlu nişler, çokgen biçimindeki göbektaşının etrafında dizilir. Kompleks; soyunmalık, soğukluk, ılıklık ve bu ılıklığın yanlarında yer alan birimlerden oluşur. Sıcaklık bölümünün kubbeleri kiremit kaplıyken, soğukluk bölümünün kubbesi ise kurşunla örtülmüştür. Sıcaklık alanının merkezinde yedi metre çapında sekiz sütunla çevrili bir şadırvan bulunur ve burada kullanılan sütun başlıkları Bizans döneminden kalma devşirme malzemelerdir.
İç Mekan ve Çevre Unsurları
Sıcaklık bölümündeki su akışı, aslan ağızlı bir kurnadan önce küçük bir yalağa, oradan da aşamalı olarak havuza ulaşacak şekilde tasarlanmıştır. II. Bayezid döneminde eklenen camekân (soğukluk) kısmının üzeri ise küresel üçgenler ile kemer ve duvarlara oturan iki büyük kubbeyle kapatılmıştır. Geçmişte camekân çevresinde odalar, aşçı, şerbetçi ve peştamalcı dükkanları ile altında bir ahır bulunmaktaydı. Ayrıca hamamın güney cephesinde Bursa'nın en eski çeşmelerinden biri olan Armutlu Çeşmesi yer almaktadır. Çeşitli dönemlerde (1535, 1612, 1629, 1681 ve 1882) onarımdan geçen bu görkemli kaplıca, günümüzde bir otel işletmesi bünyesinde hizmet vermeye devam etmektedir.