Eski Bursa Merkez Bankası binası, Bursa'nın kent merkezindeki Şehreküstü mahallesinde Merkez Bankası şubesi ve lojmanı olarak 1967'de inşa edilen ve 2020'de yıkılan, kültürel miras değeri taşıyan betonarme yapıdır. Cumhuriyet dönemi batı eğilimi mimari tarzını yansıtan bina, Şevki Vanlı ve Ersen Gömleksizoğlu'nun 1965'te hazırladığı projeye göre inşa edilmiştir. Yapı, 1988'de Mimarlar Odası'nın düzenlediği Ulusal Mimarlık Ödülleri'nde Yapı dalında başarı ödülüne layık görülmüş, 1990'da ise Bursa Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından tescillenmiştir.
Konumu ve Mimari Özellikleri
Eski Bursa Merkez Bankası binası, tarihî Hanlar Bölgesi'nin güneybatı sınırında, Cemal Nadir Caddesi ile Atatürk Caddesi'nin birleştiği noktada, bitişik nizam yapıların olduğu bir bölgede yer almaktaydı. Ön cephesi batıya, arka cephesi ise Hanlar Bölgesi'ne bakan binanın zemin katı Cemal Nadir Caddesi'nde geriye çekilmiştir. Bu geriye çekilme ile elde edilen alan, binanın önünden geçen kullanıcıların güneş ve yağmurdan korunmasına imkan sağlamıştır. Zemin kattaki bu geçiş aksı, caddedeki diğer yapılarda da devam ettirilerek cadde boyunca süreklilik oluşturmuştur. Ayrıca yapının alt katlarındaki iç mekânda, kolonlar ve katlar arası oluşturulmuş boşluklarla modern dönem mimarisinin iç mekân anlayışının etkileri görülmekteydi.
Tarihçesi ve Kullanım Süreci
Merkez Bankası'nın Bursa şubesi için 1965 yılında açılan ulusal mimari proje yarışmasında Şevki Vanlı ve Ersen Gömleksizoğlu'nun projesi birincilik kazanmıştır. İnşaatı 1967'de tamamlanan binanın alt katları banka işleviyle, üst katları ise konut işleviyle tasarlanmıştır. Merkez Bankası'nın Ankara-İzmir yolu üzerinde 2008-2011 yılları arasında inşa edilen yeni hizmet binasına taşınmasıyla eski bina boşaltılmıştır. Yapının bir kısmı 2015 yılından itibaren bir süre İl Halk Kütüphanesi olarak kullanılmış, tamamının ek kültürel ve kamusal işlevler kazanarak kullanılabilmesi amacıyla 2018 yılında Kültür Bakanlığına bağlı Rölöve ve Anıtlar Müdürlüğü tarafından restorasyon çalışmaları başlatılmıştır.
Yıkılış Süreci ve Tartışmalar
Restorasyon çalışmaları kapsamında yapılan statik dayanım testleri sonucunda binada ciddi bir güçlendirme gerektiği ortaya çıkmıştır. 2020 yılında yapının mimari karakteri bozulmadan güçlendirilemeyeceği rapor edilince, Bursa Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu kararına istinaden yıkılıp yeniden yapılmasına (rekonstrüksiyon) karar verilmiştir. Yapının yıkım işlemleri 27 Eylül 2020'de gerçekleştirilmiştir. Tescilli ve ödüllü bir kültürel miras yapısının rekonstrüksiyon kararının tüm yönleriyle değerlendirilmeden verilmesi ve yıkılarak gelecek nesillere aktarılamaması, kamuoyunda çeşitli eleştirilere ve tartışmalara neden olmuştur.