Esenler'in Tarihsel Geçmişi ve Bizans Dönemi
Esenler, Bizans dönemine uzanan köklü geçmişiyle İstanbul'un önemli yerleşim alanlarından biridir. Bölgenin bilinen en eski sakinleri, geçmişte Litros ve Avas adlarıyla kurulan köylerde yaşayan Rum halkıdır. Bizans İmparatorluğu'nun en parlak ve şaşaalı dönemlerinde bu köyler, şehre çeşitli tarım ürünleri yetiştirerek ekonomik açıdan katkıda bulunmuştur. Bölge o dönemlerde ahali tarafından 'Aretai' yani 'Faziletler Tepesi' olarak da bilinmekteydi.
Osmanlı'dan Cumhuriyete Nüfus ve İsim Değişimi
Osmanlı İmparatorluğu döneminde Mahmutbey nahiyesine bağlı birer Rum yerleşim yeri olan Litros ve Avas köylerinin etnik yapısı, Lozan Antlaşması'nın imzalanmasıyla köklü bir değişime uğramıştır. Cumhuriyet dönemindeki nüfus mübadelesi neticesinde Rum kökenli halk Yunanistan'a göç etmiş, boşalan bu köylere Doğu Makedonya'dan gelen Türk mübadele göçmenleri iskan edilmiştir. Litros ve Avas isimleri 1930'lu yıllara kadar korunmuş; 1937-1940 yılları arasında yapılan düzenlemelerle Litros ismi Esenler, Avas ismi ise Atışalanı olarak Türkçeleştirilmiştir.
Esenler'in Tarihi Yapıları ve Görülmeye Değer Eserleri
İlçe, İstanbul surlarının yıkılmasının ardından askeri yönden stratejik bir önem kazanmıştır. Günümüze ulaşan tarihi eserlerin kitabeleri tahrip edildiği için yapım tarihleri kesin olarak bilinmemekle birlikte, Bizans ve Osmanlı dönemlerine ait değerli yapılar mevcuttur. Bunlar arasında en dikkat çekenleri Avas Kemeri (Atışalanı Su Kemeri), Atışalanı Çeşmesi, Atışalanı Sebili, Menderes Çeşmesi (Litros Ayazması), Yavuz Selim Çeşmesi ve Nene Hatun Çeşmesi'dir. Mimar Sinan tarafından bölgedeki su ihtiyacını karşılamak amacıyla yapıldığı düşünülen su kemerleri, ilçenin dikkat çekici tarihi yapıları arasında yer alır.
Hünkar Kasrı, Davutpaşa Kışlası ve Adnan Büyükdeniz Dijital Kütüphanesi
Esenler'de mutlaka görülmesi gereken bir diğer yapı ise Osmanlı dönemine ait olan ve Otağ-ı Hümayun olarak bilinen Hünkar Kasrı'dır. Kasrın iç ve dış mimarisi Osmanlı sanatını yakından yansıtmaktadır. Ayrıca İstanbul'u Edirne'ye bağlayan otoyol üzerinde yer alan ve Cumhuriyet Dönemi'nde 1999 yılına kadar askeri amaçla kullanılan Davutpaşa Kışlası ile kışlanın hemen karşısında bulunan ve II. Abdülhamit tarafından yaptırılan Davutpaşa Fırını da önemli tarihi mekanlardandır. İlçede yer alan 19. yüzyıl başı eseri Litros Aya Yorgi Kilisesi'nin kalıntıları ise restore edilerek Adnan Büyükdeniz Dijital Kütüphanesi olarak hizmete açılmıştır.