Ermenistan-Türkiye Sınırının Tarihçesi
Ermenistan-Türkiye sınırı, Türk Kurtuluş Savaşı Doğu Cephesi'ndeki zaferin ardından imzalanan Gümrü Antlaşması ve Kars Antlaşması ile belirlenmiş, 328 km uzunluğunda bir kara sınırıdır. Türkiye'nin en uzun dördüncü sınırı olan bu hat, 1945-1953 yılları arasında Sovyetler Birliği'nin Türkiye üzerindeki toprak iddiaları nedeniyle tartışmalı hâle gelmiştir. Türkiye, sınır hattını korumak amacıyla 1955 yılından itibaren sınır boyunca mayın döşemeye başlamıştır.
Britanyalı tarihçi Christopher J. Walker'ın aktardığı bilgilere göre, 1968 yılında Sovyetler Birliği, Kars Antlaşması'nın revize edilmesi ve Ani'nin Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'ne bırakılması karşılığında Akbaba Dağı çevresindeki iki Azeri köyünün Türkiye'ye verilmesi için müzakere yapılması yönünde girişimlerde bulunmuş ancak bir sonuç elde edememiştir.
Sınırın Kapatılması ve Sınır Kapıları
Türkiye, Birinci Dağlık Karabağ Savaşı'nda Ermenistan'ın Azerbaycan topraklarını işgal etmesi üzerine 1993 yılında kara sınırlarını tek taraflı olarak kapatmış, ticari ve diplomatik ilişkilerini kesmiştir. İlişkilerin yeniden başlaması ve sınırın açılması için Ermenistan'ın soykırım ısrarı ile yürüttüğü kampanyalardan vazgeçmesi, işgal ettiği Karabağ topraklarından çekilmesi ve Gümrü ile Kars antlaşmalarını tanıması talep edilmiştir. Aralık 2021'de başlayan normalleşme adımları kapsamında sınırın açılması planlanmış, 2022'de ise mayın temizliğine başlanmıştır. Sınır hattı, 2023 Kahramanmaraş depremleri sonrasında gelen Ermenistan yardım konvoylarının geçişi için 35 yıl aradan sonra ilk kez geçici olarak açılmıştır.
Coğrafi Yapı ve Özellikler
Kuzeyde Gürcistan sınırından başlayan Ermenistan-Türkiye sınırı, Ermeni Yaylası boyunca düzensiz hatlar çizerek güneye doğru ilerler. Sınır, Arpaçay boyunca uzandıktan sonra Arpaçay'ın Aras Nehri ile birleştiği noktadan itibaren Aras'ı takip ederek önce doğuya, ardından güneydoğuya yönelir ve Azerbaycan'a bağlı Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti sınırında son bulur. Sınır hattında 2013 verilerine göre 1,09 milyon metrekarelik alanda 20.434 adet mayın bulunmaktadır.
İki ülke arasındaki kara yolu ulaşımı Türkiye tarafındaki Alican Sınır Kapısı ile son bulan D.060 yolu ve Ermenistan tarafındaki M7 devlet yolu üzerinden sağlanmaktaydı. Demiryolu hattı ise Kars ilinde bulunan Akyaka Sınır Kapısı ile Ermenistan tarafındaki Gümrü/M7 hattı arasında 1953'ten 1993'e kadar aktif olarak çalışmıştır. Günümüzde Akyaka ve Iğdır'daki Alican sınır kapıları kapalı durumdadır.