Genel Bilgiler ve Tarihçe
Ermeniler Tarafından Katledilen Şehit Türkler Anıt ve Müzesi (eski adıyla Iğdır Soykırım Anıt ve Müzesi), 1915-1920 tarihleri arasında bölgede yaşayan Ermenilerin Türklere karşı uyguladığı saldırıları sembolize etmek ve bu olaylara dair tarihi belgeleri muhafaza etmek amacıyla inşa edilmiştir. Iğdır kentinde yer alan bu önemli tarihi yapı ve müze kompleksi, her ay yaklaşık 4.000 civarında ziyaretçi tarafından ziyaret edilmektedir. Anıtın temeli, 1 Ağustos 1997 tarihinde dönemin Iğdır Valisi Şemsettin Uzun tarafından atılmış olup, resmi açılışı 5 Ekim 1999 tarihinde gerçekleştirilmiştir.
Görkemli Mimari Yapı ve Kılıçların Anlamı
Toplam 14.000 m²'lik geniş bir alanı kapsayan komplekste, 350 m² kapalı müze alanı, 2 adet havuz ve etrafında park olarak düzenlenen yeşil alanlar yer almaktadır. Yerden yüksekliği 43,5 metre olan yapı, Türkiye'nin en yüksek anıtı olma özelliğine sahiptir. Üçgen şeklindeki bir arazinin odak noktasında yükselen anıt, suni bir tepenin ortasında konuşlandırılmış 36 metre yüksekliğindeki 5 adet devasa kılıçtan oluşur. Bu kılıçların eğri uçları gökyüzünde birleşerek Selçuklu türbelerini andıran kubbe şeklinde bir yapı meydana getirmektedir. Müzenin giriş kapısı Selçuklu mimari geleneklerine uygun olarak tasarlanmış; kapı, pencere ve dolaplarında ise dayanıklı kestane ağacı kullanılmıştır. Külliyenin çevre duvarları Ahlat taşından örülmüş ve üzeri dövme demirlerle süslenmiştir. Anıttaki kılıçlar, İtalya'dan getirilen ve "Bianco Maris" adıyla bilinen boz Çin granitiyle kaplanmıştır. Kılıçların kabza dış yüzeylerinde Hun, Göktürk, Selçuklu, Osmanlı ve Türkiye Cumhuriyeti dönemlerini temsil eden farklı birer asker figürü tasvir edilmiştir. Ayrıca, anıt bahçesinde Ağrı Dağı'ndan taşınan temsili Nuh'un Gemisi maketi yer almaktadır.
Müze Sergisi ve Kütüphane
Müze bölümünde, Ermenilerin toplu öldürmelerine yönelik somut kanıtlar sunan belgeler, eşyalar ve araştırmalar sergilenmektedir. Müze girişinin sağ tarafında yer alan odada katliamlara ait fotoğraflar sergilenirken, sol taraftaki odada soykırım araştırmaları için kurulmuş özel bir kütüphane bulunur. Kütüphanede 570 adet kitap, 260 adet cinayet resimleri ve belgeleri yer almaktadır. Bunun yanı sıra, 1973-1985 yılları arasında terör örgütü ASALA tarafından öldürülen Türk diplomatların anısını yaşatan ve fotoğraflarının korunduğu özel bir diplomatlar köşesi mevcuttur. Sergilenen diğer eserler arasında Ermenilerin gerçekleştirdiği katliamları anlatan çeşitli dillerdeki kaynak eserler ve Yeşilyayla köyünde gerçekleştirilen toplu mezar kazısı bulguları yer almaktadır.