Dombaycıoğlu Hanı'nın Tarihçesi
Dombaycıoğlu Hanı, Manisa ilinin Akhisar ilçesinde yer alan Osmanlı dönemi ticaret yapılarından biridir. 1823 yılında Dombaycıoğlu Mehmet Ağa tarafından yaptırılan bu yapı, kent merkezinde Sarı Ahmet Paşa Külliyesi'ne ait olan Paşa Hanı'ndan sonra günümüze ulaşmayı başaran ikinci şehir içi han olma özelliğini taşımaktadır. Osmanlı döneminde kente gelen seyyah ve tüccarların konaklaması, hayvanların barındırılması ve malların depolanması amacıyla kullanılan han, zemin katındaki kahvehane ve dükkânları ile yerel halkın da uğrak noktası olmuştur. 19. yüzyılda Akhisar'da artan ticaret hacmi içinde önemini koruyan yapı, çevresindeki geleneksel çarşı dokusuyla bütünleşmiştir. Yapı, 1963'te tescillenmiş ve 1980 yılında İzmir II Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Müdürlüğü tarafından korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilerek koruma altına alınmıştır.
Mimari Yapısı ve Özellikleri
Anadolu şehir içi han tipolojisinin özelliklerini taşıyan Dombaycıoğlu Hanı, iki katlı bir yapıdır. Zemin alanı 826 metrekare olan hanın yapımında taş ve tuğla malzemeden yığma duvarlar, ahşap kirişlemeler ve kiremit çatı tercih edilmiştir. Yapı, orta avlu etrafında dizilmiş odalarla çevrilidir. Zemin katta dükkânlar ve kahvehaneler, üst katlarda ise konaklama odaları bulunmaktadır. Hanın kuzey ve batı kanadında yer alan bazı odalar hem avludan hem de sokaktan erişilebilecek şekilde düzenlenmiştir. Bu mimari özellik, hanın hem içe dönük hem de dışa açık kullanım biçimlerine uyarlanabilmesini sağlamıştır. Cephe düzeninde dönemin mimari özelliklerini yansıtan taş ve tuğla malzeme tercih edilmiş olup hanın mimari gelişiminde farklı yapı tekniklerinin katmanlaşması gözlenmektedir. Bu katmanlaşma yapıyı tarihî belge değeri taşıyan bir eser konumuna getirmektedir.
Restorasyon Süreci ve Yeniden İşlevlendirilmesi
Dombaycıoğlu Hanı, zaman içerisinde çeşitli müdahalelere maruz kalmıştır. Yapının cephe açıklıklarının değiştirilmesi ve ek yapıların eklenmesi, özgün mekânsal düzenin kısmen bozulmasına yol açmış; bu nedenle han, kentsel sit alanı kapsamında koruma altına alınmıştır. 1995'ten itibaren odaları kiraya verilerek kullanılmaya devam eden han, zamanla bakımsızlık nedeniyle kısmen yıkılmıştır. 2011 yılında onaylanan Koruma Amaçlı İmar Planı çerçevesinde Merkez Çarşı ile birlikte değerlendirilen hanın restorasyonu için öneriler geliştirilmiştir. Mülkiyeti Vakıflar Genel Müdürlüğü'ne ait olan yapı, Akhisar Ticaret Borsası'nın girişimleriyle restore edilmiştir. 2016 yılında yaklaşık 2 milyon TL bütçe ayrılarak başlanan restorasyon çalışmaları 2018 yılında tamamlanmıştır.
Günümüzdeki Durumu ve Kullanımı
Restorasyon çalışmalarının ardından tarihi han, toplantı salonları ve ticaret birimleriyle yeniden işlevlendirilmiştir. Bünyesinde borsa üyelerinin toplantı yapabileceği 7 oda ve 9 dükkân barındıran yapı, 13 Mart 2018 tarihinde dönemin Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Başkanı Rifat Hisarcıklıoğlu'nun katılımıyla yeniden açılmıştır. Günümüzde Akhisar Ticaret Borsası tarafından aktif olarak kullanılmaya devam etmektedir.