Dicle'nin Köklü Tarihi ve Piran Geçmişi
Diyarbakır ilinin tarihi açıdan büyük önem taşıyan bir ilçesi olan Dicle, geçmişte "Piran" adıyla anılmaktaydı. Tarih sahnesine ilk kez Eğil Beyliği'nin merkezi olarak çıkan bölge, jeopolitik konumu sayesinde tarih boyunca yoğun rağbet görmüştür. Osmanlı Devleti döneminde alimlerin ve şeyhlerin merkezi haline gelmiş ve şehre Piran adı verilmiştir. İlçedeki en büyük aile, "Ağa evi" anlamına gelen Mala Ağe olarak da bilinen Reşid Ağa'nın oğullarının ailesidir. Bu ailenin soyunun Seyyid ve Şeyhlere kadar uzandığı bilinmektedir. Ayrıca Eyyüb El-Ensari neslinden gelen Ensarioğlu ailesi de bu ilçedendir. Yakın tarihte ise bölge, Şeyh Said kıyamının merkezi olarak bilinmektedir.
Coğrafi Yapısı ve Doğal Çehresi
Diyarbakır il merkezine Ergani üzerinden sağlanan yolla 92 km uzaklıkta olan Dicle, 2013 yılında yapılan Eğil-Dicle Karayolu sayesinde bu mesafeyi 68 km'ye düşürmüştür. İlçenin yüzölçümü 738 km² olup, deniz seviyesinden ortalama yüksekliği (rakımı) 936 metredir. Topraklarının büyük bir bölümü dağlık ve ormanlık olan ilçede, ovalar dağlar arasına yerleşmiş küçük parçalar halindedir. İlçedeki arazinin %30'u meşe ağaçları ile kaplıdır. Bu yoğun ormanlık yapısı nedeniyle Dicle, Diyarbakır'ın diğer ilçelerine kıyasla daha fazla yağmur almaktadır. İlçenin kuzeyinde Elazığ'ın Alacakaya ve Arıcak; güneyinde Eğil; batısında Ergani ve Elazığ'ın Maden; doğusunda ise Hani ve Kocaköy ilçeleri yer almaktadır.
Ekonomik Faaliyetler ve Zengin Maden Kaynakları
Dicle halkı geçimini genel olarak tarım ve hayvancılıkla sağlamakla birlikte, ilçede daha çok hayvancılık yapılmaktadır. Hayvancılık faaliyetlerinde ise küçükbaş hayvancılık ön plandadır. İlçedeki sanayi kolları küçük çaplı tamirciler, un değirmenleri ve mermer atölyelerinden oluşmaktadır. Maden kaynakları açısından oldukça zengin olan ilçenin Kurşunlu mahallesinde kurşun ve çinko madeni; Altıntaş ve Kurudere köylerinde ise mermer madeni çıkarılmaktadır. Ayrıca Yokuşlu mahallesinde çinko madeni keşfedilmiş olup, gelecekte çıkarılması planlanmaktadır.
Eğitim Altyapısı ve Sosyal Hayat
Dicle, eğitim altyapısı bakımından bünyesinde toplam 74 okul barındırmaktadır. İlçede Meslek, Anadolu ve İmam Hatip olmak üzere 3 lise, 2 tanesi yatılı olmak üzere 6 orta öğretim okulu, 1 rehabilitasyon merkezi ve 1 özel dershane hizmet vermektedir. Köylerin çoğunda ilköğretim okulu bulunmakta olup, okul öncesi eğitim için inşa edilen 8 derslikli Dicle Anaokulu da 2014/2015 eğitim-öğretim yılında faaliyete geçmiştir.