Bursa ilinin Yıldırım ilçesine bağlı tarihi bir mahalle olan Cumalıkızık, Uludağ'ın kuzey eteklerinde kurulmuş ve günümüzde hâlen yaşayan beş Kızık köyünden biridir. Bursa şehir merkezine 11 kilometre mesafede yer alan ve ortalama 20 dakikada ulaşım sağlanabilen bu köklü yerleşim yeri, 2000 yılında UNESCO tarafından Dünya Mirası Geçici Listesi'ne dahil edilmiş, 2014 yılında ise Bursa ile birlikte Dünya Mirası olarak tescillenmiştir.
Tarihçe ve Kuruluş Söylenceleri
Köyün kuruluşu yaklaşık 1300'lü yıllara denk gelmektedir. Bir vakıf köyü olarak kurulan Cumalıkızık'ta tarihi doku son derece iyi korunmuş olup, Osmanlı erken döneminin kırsal kesim sivil mimari örnekleri günümüze ulaşmayı başarmıştır. Uludağ etekleri ile vadiler arasında sıkışıp kalan köylere "kızık" adı verilmiştir. Diğer kızık köylerindeki köylülerin eskiden Cuma namazı için toplandığı yer olduğundan bu köyün "Cumalıkızık" adıyla anıldığı söylenir. Bir başka söylenceye göre ise Osman Bey, köyün kurulduğu günün cuma günü olması sebebiyle bu köye "Cumalıkızık" adını vermiştir. Köy, 1920-1922 yılları arasında gerçekleşen Yunan işgaline karşı diğer bazı köylerin aksine varlığını korumayı başarmış ve Osmanlı'nın kültürel ile tarihi yapısını günümüze aktarabilmiştir.
Ünlü Cumalıkızık Evleri ve Tarihi Yapılar
Cumalıkızık'ın en çok ilgi çeken ve ziyaret edilen özelliklerinden biri, moloz taş, ağaç ve kerpiçten yapılan ve genellikle üç katlı olan geleneksel evleridir. Sarı, beyaz, mavi ve mor renklere boyalı bu evlerin üst katlarındaki pencereler kafesli veya cumbalıdır; ana giriş kapılarındaki kulplar ve tokmaklar ise dövme demirden yapılmıştır. Evlerin arasında kaldırımsız, taş döşeli ve son derece dar sokaklar uzanmaktadır. Köyün camisi, caminin yanındaki Zekiye Hatun Çeşmesi ve tek kubbeli hamamı Osmanlı devrinden kalmadır. Ayrıca köyde Bizans devrinden kalma bir kilise kalıntısı ile köye yakın yerleşim yerlerinde Bizans dönemine dayanan çeşitli izler mevcuttur.
Kültür, Müze ve Sosyo-Kültürel Yaşam
Köy meydanında, köyün geçmişine ait eşyaların sergilendiği Cumalıkızık Etnografya Müzesi bulunmaktadır. 2014 yılında açılışı yapılan bu müze, Büyükşehir Belediyesi ve Cumalıkızık'ta yaşayan vatandaşların desteği ile oluşturulmuş olup ziyaretçilerine 700 yıllık bir köydeki yaşam tarzını, kültürünü, örfünü ve adetlerini görme imkanı sunmaktadır. Doğal tarihinin kaybolmaması adına "Cumalıkızık Koruma Yaşatma Projesi" gibi çalışmaların da yürütüldüğü köyde narenciye, ceviz ve kestane yetiştirilmektedir. Ayrıca köyde Haziran ayında Ahududu Şenliği (2015 yılından itibaren ise Uluslararası Ahududu Festivali) düzenlenmektedir. Korunmuş dokusu nedeniyle köy; Kurtuluş, Kuruluş ve Kınalı Kar gibi tarihi dizi ve filmlere de mekan olmuştur.
Ulaşım Rehberi
Cumalıkızık'a ulaşım için üç farklı alternatif yol bulunmaktadır:
- 1. Yol (Minibüs ile): Kent meydanından kalkan Cumalıkızık minibüsleriyle doğrudan köye ulaşılabilir.
- 2. Yol (Metro ve Minibüs Aktarması ile): Bursa'nın birçok noktasında durağı olan metroya binilerek Cumalıkızık-Değirmenönü istasyonunda inilir; buradan minibüse aktarma yapılarak 5 dakika içerisinde köye ulaşım sağlanır.
- 3. Yol (Özel Araç ile): Ankara yolu istikametinden giderken Cumalıkızık yönlendirme tabelaları takip edilerek kolayca ulaşım sağlanabilir.