Çorlulu Ali Paşa Medresesi, İstanbul'ın Fatih ilçesinde, Beyazıt semtinde bulunan tarihi bir medrese yapısıdır. II. Mustafa'nın damadı ve III. Ahmed'in sadrazamlarından olan Çorlulu Ali Paşa tarafından 1707-1709 yılları arasında yaptırılmıştır. Yapı, Çorlulu Ali Paşa Cami'nin de yer aldığı; cami, tekke, medrese (dârülhadis), kütüphane, hazîre ve meşrutalardan oluşan bir külliyenin parçasıdır. Külliye, eski kaynaklarda Irgatpazarı, Esirpazarı veya Makasçılar, günümüzde ise Çarşıkapı olarak anılan mevkide ve eski Simkeşhâne binasının yerinde kurulmuştur. Bânisi Çorlulu Ali Paşa, 1670 yılında Çorlu'da çiftçi bir ailenin oğlu olarak doğmuş, 1706'da sadrazamlığa getirilmiş ve 1708'de Emine Sultan ile evlenmiştir.
Medresenin Mimari Yapısı ve Genel Düzeni
İstanbul'un yoğun bir ticaret bölgesinde yer alan külliyenin arsası kuzey-güney doğrultusunda ikiye ayrılmıştır. Batı kısımda cami ile tekke, doğu kısımda ise medrese ile kütüphane konumlandırılmıştır. Dikdörtgen planlı medrese avlusunun güneydoğu köşesinde dershane, bunun kuzeyinde kütüphane, merkezinde şadırvan ve batı sınırında talebe hücreleri yer alır. Medrese girişinin üzerinde şair Dürrî'ye ait olan 1120 (1708) tarihli ta'lik kitabe bulunmaktadır.
Dershane ve Talebe Hücrelerinin Özellikleri
Medresede sekiz adet talebe hücresi bulunmaktadır ve bu hücreler tasarım ile boyut açısından tekke hücreleriyle eştir. Sekizgen prizma biçimindeki dershane yapısı ise basık kasnaklı bir kubbe ile örtülüdür. Dershane, batı yönünde sivri kemerli bir giriş revakı ile donatılmış olup her yüzünde düşey eksen üzerinde yer alan ikişer pencereye sahiptir.
Tarihsel Değişim ve Günümüzdeki Kullanım
Hangi tarikata ait olduğu bilinmeyen tekke kısmı, 19. yüzyılın başından itibaren tekke listelerinde yer almamış ve medreseye ilhak edildiği düşünülmektedir. Külliye binaları 1960-1961'de, şadırvanlar ise 1963'te Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından restore edilmiştir. Medrese bölümü bir dönem Arapkir Kültür Derneği'ne verilmiştir. Günümüzde ise cami-tevhidhâne bölümü cami, medrese ve tekke hücreleri turistik eşya dükkânı, kütüphane kısmı imam meşrutası, dershane ile medrese avlusu ise hem yerel halk hem de turistler tarafından yoğun olarak ziyaret edilen nargile ve Türk kahvesi servisi yapan kahvehaneler olarak işletilmektedir.