Gelibolu'nun Tarih Sahnesi: Conk Bayırı Muharebesi
Conk Bayırı Muharebesi, Çanakkale Savaşı'nın Arıburnu Cephesi bünyesinde, 7 Ağustos ile 10 Ağustos 1915 tarihleri arasında Gelibolu Yarımadası'nda gerçekleşmiş tarihi ve son derece kritik bir çarpışmadır. İtilaf Devletleri'nin cephedeki kilitlenmeyi kırabilmek amacıyla düzenlediği Sarı Bayır Harekâtı'nın en önemli aşamalarından birini oluşturan bu muharebe, Osmanlı kuvvetlerinin kahramanca mücadelesi ve kesin Osmanlı zaferi ile sonuçlanmıştır.
Muharebenin Stratejik Önemi ve Öncesi
25 Nisan 1915 tarihindeki Gelibolu çıkartmalarının ardından cephe hattı kilitlenmiş ve her iki taraf da mevzilerine adeta gömülmüştü. Akdeniz Yurtdışı Seferi Kuvvetler komutanı General Sır Ian Hamilton, bu kilidi açmak için takviye kuvvetler talep ederek Arıburnu'nun kuzeyinde yeni bir cephe açmayı ve Sarı Bayır olarak adlandırılan Kocaçimen Tepesi – Besim Tepe – Conk Bayırı – Düztepe hattını işgal etmeyi hedeflemiştir. Plan doğrultusunda General F.E. Johnston komutasındaki sağ taarruz kolunun Şahin Sırtı üzerinden ilerleyerek Conk Bayırı'nı ele geçirmesi öngörülmüştür.
7 Ağustos Çarpışmaları ve İlk Savunma Tedbirleri
7 Ağustos günü sabaha karşı başlaması planlanan Anzak taarruzu, Yayla Tepe'deki Osmanlı direnmesi ve müttefik taburlarından birinin yolunu kaybetmesi sebebiyle gecikmiştir. Gelişmeler üzerine alarma geçen Kuzey Grup Komutanı Esat Paşa, 9. Tümen komutanı Albay Hans Kannengiesser'e iki alayla Conkbayırı'na hareket etme emri vermiştir. Albay Kannengiesser, tepeye ulaştığında bir topçu bataryasını koruyan yirmi erata ateş açma emri vererek düşman keşif kolunu geri püskürtmüş, kendisi de bu sırada göğsünden yaralanmıştır. Hemen ardından Albay Mustafa Kemal Bey'in gönderdiği iki alay ve 25. Alay siperlere girerek savunmayı güçlendirmiştir. Müttefiklerin saat 10:30'da başlattığı yoğun taarruzlar, Osmanlı savunmasının direnci karşısında ağır kayıplarla başarısızlığa uğramıştır.
8 Ağustos Anzak Taarruzu ve Zirve Mücadelesi
8 Ağustos sabahı saat 05:30'da, Yarbay William G. Malone komutasındaki Yeni Zelanda ve İngiliz taburları yoğun hazırlık ateşinin ardından yeniden taarruza geçmiştir. Hazırlık ateşinden korunmak amacıyla Osmanlı birliklerinin geri çekilmesini fırsat bilen müttefikler, 200 metrelik sırttan oluşan Conk Bayırı'nın güney ucuna ulaşmış ve İngiliz resmi tarihlerinde bu durum 'Conk Bayırı'nın işgal edilmesi' olarak aktarılmıştır. Ancak gerçekte tepe zirvesinin işgali söz konusu olmamış; müttefik ileri harekatı Düz Tepe ve Besim Tepe'deki Osmanlı mevzilerinden açılan yan ateşleriyle durdurulmuştur. Anafartalar Grup Komutanı Albay Fevzi Bey ve Esat Paşa'nın koordinasyonuyla, Güney Grup Komutanı Vehip Paşa'nın gönderdiği Kurmay Albay Ali Rıza (Sedes) Bey komutasındaki 8. Tümen de savunma hattını devralmak üzere bölgeye sevk edilmiştir.