Ege'nin Tarihi ve Doğal Mirası: Çaykışla Köyü
Çaykışla Köyü, Uşak ilinin Eşme ilçesine bağlı, deniz seviyesinden 600 metre yükseklikte yer alan sakin ve tarihi bir yerleşim yeridir. Köyün yerleşim merkezi derli toplu bir yapıya sahip olmakla birlikte, oldukça uzak mesafelerdeki küçük çiftlikler, mahalleler ve münferit evler de idari olarak bu köye bağlıdır. Sahip olduğu doğal yapısı ve derin tarihi geçmişiyle Çaykışla, geleneksel Ege kırsal hayatını tüm doğallığıyla yansıtmaktadır.
Davala Adından Çaykışla'ya: Yörüklerin Kurduğu Tarihi Geçmiş
Köyün yazılı tarihi kayıtları 16. yüzyıla kadar uzanmaktadır. 1530 tarihli Muhâsebe-i Vilâyet-i Anadolu Defteri'nde, o dönem Kula kazasına bağlı olan Davala isminde bir köyden bahsedilmektedir. 1830'lu yılların resmi kayıtlarında ise yerleşim yeri "Yukarı Davala" adıyla anılmaktadır. Çaykışla köyünün kuruluşu, Yörüklerin Kacar (Kacarlu) cemaatinin bu bölgeye gelip yerleşmesiyle gerçekleşmiştir. Günümüzde Manisa ilinin Kula ilçesine bağlı olan ve Çaykışla'nın yaklaşık 5 km kuzeybatısında yer alan Yurtbaşı köyü de tarih boyunca "Davala" adıyla bilinmektedir; bu sebeple 1530 yılı kayıtlarındaki Davala köyünün aslında Çaykışla köyü olması oldukça kuvvetli bir ihtimaldir. Daha sonraki dönemlerde, 1890 yılı Aydın Vilâyet Salnâmesi kayıtlarında Davala, Saruhan Sancağı'nın Sirke nahiyesine bağlı bir köy olarak geçmektedir.
Kepez Mevkii ve Keşfedilmeyi Bekleyen Antik Yapılar
Çaykışla Köyü sınırları içerisinde çok eski devirlerde yaşamış topluluklara ait arkeolojik izler bulunmaktadır. Köyün yaklaşık 1 km doğusunda yer alan Kepez Mevkii'nde, geçmiş dönemlere ait bir mezar odası olduğu düşünülen tarihi bir yapı tespit edilmiştir. Kütahya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu'nun 5 Şubat 2018 tarihli ve 4499 sayılı kararı ile tescil edilen bu mezar odasının hangi antik döneme ait olduğu ya da yakınlarında o dönemlere ait bir yerleşim bulunup bulunmadığı yönünde kapsamlı arkeolojik araştırmalar henüz yapılmamıştır. Bu yönüyle Çaykışla, araştırılmayı bekleyen gizemli bir arkeolojik potansiyele sahiptir.
Coğrafi Konum ve Nüfus Yapısı
Coğrafi açıdan Uşak il merkezine 63 km, Eşme ilçe merkezine ise 30 km uzaklıkta bulunan köye ulaşım karayolu ile sağlanmaktadır. Yıllar içerisinde göç veren köyün nüfus yapısı incelendiğinde; 1985 yılında 475 olan toplam nüfusun, 2000 yılında 393'e, 2019 yılı verilerine göre ise 308 kişiye kadar gerilediği görülmektedir. Çaykışla Köyü, hem köklü Yörük geçmişi hem de Kepez Mevkii'ndeki tescilli mezar yapısıyla tarih severler için keşfedilmesi gereken özgün Ege köylerinden biridir.