Çavi Tarlası Höyüğü'ne Genel Bakış
Çavi Tarlası, Şanlıurfa ili Siverek ilçesine bağlı Nusaybin yerleşmesinin 500 metre kuzeydoğusunda konumlanan tarihi bir höyüktür. Yakınındaki bir diğer önemli yerleşim olan Hassek Höyük'ün 4,5 kilometre doğusunda yer alır. Höyük, adını çevresindeki su kaynaklarının bolluğuna dayanarak "su kaynağı tarlası" anlamına gelen Çavi Tarlası kelimelerinden almıştır. Yaklaşık 140 x 120 metre boyutlarındaki bu arkeolojik yükselti, günümüzde Atatürk Baraj Gölü'nün su toplama havzası altında kalmış durumdadır.
Arkeolojik Kazılar ve Tarihlendirme
Yerleşme ilk kez bölgedeki Hassek Höyük kazı çalışmaları esnasında saptanmış, ardından 1981-1982 yıllarında kapsamlı yüzey araştırmaları yürütülmüştür. Sonraki dönemde Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi Müdürü Adnan Mısır başkanlığında ve Münih Üniversitesi'nden Alwo von Wickede yönetiminde kazı çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Sondaj çalışmaları neticesinde Halaf Kültürü'ne ait beş yapı katı tespit edilmiştir. Elde edilen tüm buluntular yerleşmenin Erken Kalkolitik Çağ ve Orta Kalkolitik Çağ'a ait olduğunu göstermekte ve yerleşimi MÖ 5. binyılın ilk yarısına tarihlendirmektedir.
Mimari Yapı ve Halaf Mimarisi
Çavi Tarlası'nın ana toprak üzerindeki en alt iki tabakasında önemli bir buluntuya rastlanmazken, üstteki üç yapı katında kesintisiz bir mimari gelişimin sürdüğü görülür. Üçüncü yapı katında, Halaf mimarisinin belirgin özelliklerinden olan dörtgen eklentili yuvarlak yapılar (toloslar) kazılmıştır. Bu yapıların temellerinde bazalt ve çaytaşları kullanılmış olup, bu temeller toloslarda 60 cm, dörtgen yapılarda ise 40 cm kalınlığındadır. Yangın gördüğü anlaşılan toloslardan birinde duvarların kerpiç tuğlalarla örüldüğü görülmektedir. Ayrıntıları büyük ölçüde gün ışığına çıkarılan toloslardan biri ise 4 metre çapındadır. Bir deprem sebebiyle çöktüğü düşünülen bu yapı katının üzerinde yer alan ikinci kat ise tabanı çakıl taş döşeli ve yükseltilmiş kenarlı ocaklarıyla dikkat çeker. En üstteki birinci yapı katında ise 4,5 ve 5 metre çapında tolos kalıntıları ile kubbeli ocaklar bulunmuştur.
Sosyal Yaşam, Aletler ve Gömütler
Höyükte boya bezekli Halaf işi çanak çömlekler ile saman katkılı mutfak eşyaları olmak üzere iki ana grupta seramik buluntular elde edilmiştir. Boyalı seramiklerin üzerinde geometrik motiflerin yanı sıra stilize ağaç ve boğa başı bezemeleri yer almaktadır. Yerleşmede ele geçen yontma taş aletler çakmak taşı ve obsidiyen dilgilerden oluşmaktadır. Civarda obsidiyen kaynağı olmaması bu hammaddenin ya da malların dışarıdan getirildiğini göstermektedir. Kazılarda 15'ten fazla gömüt ortaya çıkarılmış, bazılarında gömüt hediyeleri bulunurken bazılarında rastlanmamıştır. Gömüt hediyesi bırakılan mezarlardan birinde büyük bir sürtme taş balta ile çakmak taşı ve obsidiyen aletler gömüt hediyesi olarak bulunmuştur. Hayvan kemiği kalıntılarının incelenmesi inek, domuz, koyun ve keçinin evcilleştirildiğini, ayrıca köpek kemiklerinin de bulunduğunu göstermektedir. Yabanıl hayvan kemiklerinin sadece yüzde iki oranında kalması ise avcılığın yoğun bir faaliyet olmadığını ortaya koymaktadır.