Çatakdeğirmen, Doğu Anadolu Bölgesi'nde konumlanan Bitlis ilinin Hizan ilçesine bağlı köklü bir geçmişe sahip yerleşim birimidir. Deniz seviyesinden yaklaşık 1827 metre yükseklikte (rakımda) bulunan köy, bölgenin tipik yüksek coğrafi yapısını gözler önüne sermektedir. Sakin ve el değmemiş doğasıyla öne çıkan bu yerleşim, bölgeyi ziyaret edenlere otantik bir köy atmosferi sunmaktadır.
Çatakdeğirmen'in Köklü Tarihçesi
Köyün geçmişine dair tarihi kayıtlar incelendiğinde oldukça ilginç detaylar göze çarpmaktadır. Çatakdeğirmen'in bilinen en eski adı, 1912 yılına ait tarihi kayıtlarda Ermenicede doğrudan "köy" anlamına gelen Keğıs olarak geçmektedir. Cumhuriyet öncesi dönemden kalan bu adlandırma, yerleşimin tarihsel katmanlarını göstermektedir. Daha sonra 1928 yılı kayıtlarında ise köyün ismi Kiğis olarak değiştirilmiş ve kayıtlara bu şekilde geçmiştir.
Coğrafi Konum ve Ulaşım Rehberi
Coğrafi konumu itibarıyla Çatakdeğirmen Köyü, Hizan ilçesinin güneydoğu yönünde yer almaktadır. Köyün merkezlere olan uzaklığı incelendiğinde; Bitlis il merkezine 82 kilometre, Hizan ilçe merkezine ise 38 kilometre mesafede bulunduğu görülmektedir. Köye ulaşım sağlamak için 13.28 numaralı Hizan-Bahçesaray il yolundan sapan 3 kilometrelik bir köy yolu kullanılmaktadır. Bu bağlantı yolu sayesinde köy, çevre il ve ilçelere bağlanmaktadır.
Yıllara Göre Nüfus Yapısı
Köyün nüfusu geçmiş yıllarda daha yoğun bir yapıya sahipken, zaman içerisinde kademeli bir azalma göstermiştir. 1985 yılında 730 olan köy nüfusu, 2000 yılında 706, 2010 yılında 537 ve son resmi verilere göre 2022 yılında 195 kişiye kadar gerilemiştir. Dönemsel göç hareketlerine rağmen Çatakdeğirmen Köyü, geleneksel yaşam tarzını ve doğal dokusunu günümüzde de korumaya devam etmektedir.