Iğdır il merkezine 29 km uzaklıkta yer alan Çalpala Köyü, Doğu Anadolu Bölgesi'nde bulunan ve tarihi geçmişiyle dikkat çeken bir sınır köyüdür. 1928 yılı kayıtlarında eski adı olan Kiti ismiyle anılan köy, 1960 yılından bu yana günümüzdeki adını taşımaktadır. Deniz seviyesinden 894 metre yükseklikte bulunan köyün doğusunda Bayraktutan Köyü, güneyinde Küllük Köyü, kuzeyinde ise Ermenistan yer almaktadır.
Çalpala Köyü'nün Tarihi ve Milli Mücadele Yılları
Köy, bölgenin yakın tarihinde büyük öneme sahip olaylara tanıklık etmiştir. Çalpala, Ermeni çetelerinin Ağustos 1919'da baskın düzenlediği ve yakaladıkları erkekleri öldürüp kadınların namuslarını kirlettiği Iğdır civarındaki 21 Müslüman köyünden biridir. Bu acı olayların ardından, 11 Kasım'ı 12 Kasım'a bağlayan gece 11. Tümen Komutanlığı Ermenilere karşı taarruza geçmiş ve 12 Kasım 1920 sabahı Iğdır belediye binasına Türk Bayrağı çekilmiştir.
Kazım Karabekir Komutasındaki Zafer ve Gümrü Antlaşması
Iğdır'ın kurtuluş sürecinde, 14 Kasım 1920 tarihinde 15. Kolordu Komutanı Kazım Karabekir Paşa komutasındaki Türk Ordusu tarafından Ermeniler Aras Nehri'nin kuzeyine püskürtülmüştür. Bu askeri başarıların ardından 3 Aralık 1920'de imzalanan Gümrü Antlaşması ile Çalpala Köyü'nün de bağlı olduğu Iğdır ve çevresinin Türkiye toprağı olduğu kesinleşmiştir.
Coğrafi Yapısı, Aras Nehri ve Kiti Hidroelektrik Santrali
Coğrafi açıdan Aras Nehri, ovanın batısındaki bir vadiden geçerek Çalpala Köyü yakınlarında ovaya giriş yapmaktadır. Köyün yakınlarında yer alan ve eski adına atıfta bulunulan Kiti Hidroelektrik Santrali, 1961 yılında kurulmuş ve 1966 yılında faaliyete geçmiştir. Bölge için önemli bir altyapı yatırımı olan bu santral, köyün coğrafi ve ekonomik önemini artırmaktadır.
Demografik Gelişim ve Nüfus Verileri
Çalpala Köyü'nün nüfus geçmişine dair en eski kayıtlar 1886 yılına uzanmaktadır ve bu tarihte köyde 144 Azeri Türkü yaşamaktaydı. Yıllar içerisinde dalgalı bir seyir izleyen köy nüfusu, 1935 yılında 153 kişiyken, 1985 yılında 592 kişiye ulaşarak zirve yapmıştır. Son resmi verilere göre Çalpala Köyü'nün 2020 yılındaki toplam nüfusu 336 kişi olarak kaydedilmiştir.