Çalı'nın Köklü Tarihi ve Kuruluşu
Bursa ilinin Nilüfer ilçesinin güney batısında yer alan Çalı, Osmanlı Beyliği'nin Bursa'yı fethetmesinden hemen sonra Orhan Gazi'nin akıncılarından biri olan Çalık Halil tarafından kurulmuştur. Yüzyıllar boyunca 'Çalık Halil Karyesi' adıyla anılan bu yerleşim yeri, Cumhuriyet döneminde 'Çalı' adını almıştır. Çevresindeki diğer köylerden Rum nüfusunun yok denecek kadar az olmasıyla ayrılan yerleşim, Osmanlı sicil kayıtlarına göre II. Murad'ın vakıf köyüdür. 16. yüzyıl belgelerine göre ise Kite kazasına bağlı bir yerleşim yeri olarak kayıtlarda yer almaktadır.
Çanakkale Savaşı ve Milli Mücadele Yılları
Tarih boyunca önemli bir nüfus yoğunluğuna ev sahipliği yapan Çalı, 1914 yılındaki nüfus sayımı verilerine göre Bursa'nın en kalabalık 3. köyü konumundaydı. I. Dünya Savaşı esnasında Çanakkale cephesine asker gönderen ve bu cephede şehitler veren Çalı halkı, savaş sonrasındaki işgal yıllarında da büyük bir kahramanlık sergilemiştir. Yunan işgaline karşı direniş amacıyla kurulan Çalık Halil taburunun hatırası, köyde günümüzde de anlatılan kahramanlık hikayelerinde yaşatılmaktadır.
Sanat Tarihindeki Yeri: İlk Köy Filmi
Çalı, Türkiye'nin kültür ve sinema tarihi açısından tarihi bir öneme sahiptir. Cumhuriyetin ilanından sonra, Türkiye'nin ilk köy filmi olarak bilinen 1934 yapımı 'Aysel-Bataklı Damın Kızı' adlı sinema filmi Çalı'da çekilmiştir. Çalı sakinleri bu tarihi filmde figüran olarak yer almışlardır. Sinema deneyiminin öncesinde, 1933 yılında Cumhuriyetin 10. yıl kutlamaları sırasında da köyde önemli bir tiyatro deneyimi yaşanmıştır. Gazeteci Aka Gündüz tarafından kaleme alınan 'Yarım Osman' adlı piyes, Halkevinin desteğiyle bizzat köylüler tarafından sahnelenmiştir.
Kültürel Gelenekler, Tarihi Yapılar ve Sanayileşme
Köyün kurulduğu ilk günlerden beri yaşatılan yağlı güreş geleneği, günümüzde Türkiye'nin dört bir yanından gelen pehlivanların katılımıyla düzenlenen Çalı Yağlı Güreşleri ile varlığını korumaktadır. Mahalle sınırları içerisinde günümüze kadar ulaşmayı başarmış Gözlüklü Çeşmesi ve Yörük Çeşmesi adlarında iki tarihi çeşme bulunmaktadır. 1940 tarihli Uludağ Bursa Halkevi Dergisi kayıtlarına göre, köyde minare kitabesinde 1780 yılında yaptırıldığı belirtilen tarihi bir cami bulunmaktaydı. Sözlü tarih tanıklıklarına göre bu cami 1855 Bursa depreminde hasar görmüş, onarılmış ancak 1976 yılında tamamen yıkılarak ortadan kaldırılmıştır. Geçmişte tarım, ipekböcekçiliği ve bağcılık ile geçinen mahallede, 1988-1989 yıllarında Çalı Sanayi Bölgesi kurulmuş olup günümüzde otomotiv sektörü başta olmak üzere 230 firma faaliyet göstermektedir.