Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı, deniz seviyesinden 2300 metre yükseklikte konumlanan Çakıllı Mahallesi, Karadeniz Bölgesi sınırlarında yer alan tarihi bir kırsal yerleşimdir. Günümüzde 16,19 kilometrekarelik bir toplam yüzölçümüne ve 2022 verilerine göre 70 kişilik sakin bir nüfusa sahip olan mahalle, tarihi zenginliği ve coğrafi konumuyla öne çıkmaktadır. Erzurum'un 1993 yılında büyükşehir olmasının ardından, 2012 yılında çıkarılan 6360 Sayılı Yasa ile tüm köylerin tüzel kişiliğinin kaldırılması sonucu Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi haline gelmiştir.
Çakıllı'nın Tarihsel Serüveni ve Adının Kökeni
Çakıllı'nın eski adı tarihi Türkçe kaynaklarda Vartaşen, Varçin ve Varçen olarak geçmektedir. Nitekim yerleşim, 1574 tarihli Osmanlı tahrir defterinde Vartaşen ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Varçin (وارچین) şeklinde kaydedilmiştir. Bu yer adının Gürcü ve Ermeni dillerinde gül anlamına gelen "vard-i" ile köy anlamına gelen "şen-i" kelimelerinden türemiş olduğu ve kelime anlamı olarak "gül köy" anlamına geldiği tahmin edilmektedir. Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alan bu köy, 16. yüzyılın ortalarında Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir. Vartaşen veya Varçin isimleri Türkçe olmadığı gerekçesiyle köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Çakıllı olarak değiştirilmiştir.
Kayıp Tarihi Yapı ve Kilise Kalıntıları
Köyün tarihi geçmişinde Hristiyan nüfusun yaşadığına işaret eden en önemli kültürel izlerden biri, köyde varlığı bilinen eski kilisedir. Ancak bu tarihi kilise günümüze ulaşamamış ve tamamen yıkılmıştır. Varlığı köy sakinberince de doğrulanan kilisenin tam üzerine zamanında bir ev inşa edilmiştir. Tarihi yapıdan geriye günümüzde sadece kireç harçlı duvar parçaları kalmıştır.
Çakıllı Mahallesi'ne Ulaşım ve Coğrafi Konum
Çakıllı Mahallesi, Erzurum il merkezine 85 kilometre, bağlı olduğu Tortum ilçe merkezine ise 25 kilometre uzaklıktadır. Tortum ilçesinin kuzeybatı tarafında yer alan mahalleye gitmek için D.950 numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yolu kullanılmaktadır. Bu devlet yolundan Doruklu Mahallesi üzerinden ayrılan 14 kilometrelik bir köy yolu ile Çakıllı'ya ulaşım sağlanmaktadır.