Çağ Çağ Deresi'nin Kaynağı ve Oluşumu
Çağ Çağ Deresi, asıl kaynağını doğal ve içme suyuna elverişli yeraltı su kaynakları olan Beyazsu ve Siyahsu'dan almaktadır. Her iki kaynağın da ismi Kürtçe adlandırmadan direkt olarak çevrilmiştir; Kürtçede sırasıyla Ava Spi (Beyazsu) ve Ava Réş (Siyahsu) olarak anılmaktadır. Siyahsu, kaynaktan grimsi ve koyu bir renkle çıkmakta olup, bu rengin yeraltı madenleriyle karışmasından kaynaklandığı tahmin edilmektedir. Bu renginden ve tadından ötürü Siyahsu içme suyu olarak tercih edilmemektedir. Buna karşılık Beyazsu, tamamen siyahsuya nispet olarak adlandırılmış olup yeraltından berrak bir şekilde çıkmaktadır. Çıkış noktaları arasında 10 kilometre mesafe bulunan bu iki su kaynağı, Beyazsu'nun çıkış yerinden 2.5 kilometre ileride birbirine karışır. Nusaybin Barajı bu birleşik suyun enerjisinden faydalanmakta olup, barajdan sonraki akış kısmı tam olarak Çağ Çağ Deresi adını almaktadır.
Derenin Nusaybin'deki Rotası ve Köprüler
Dere, barajdan çıktıktan sonra ilk olarak Nusaybin'den geçer. Bu su, bölgede büyük çoğunlukla sulama kanallarına verildiği için özellikle yaz aylarında derenin debisi epey düşmektedir. Kalan su, Nusaybin'i doğu ve batı olmak üzere ikiye bölecek şekilde akar; derenin doğusunda kalan kısım halk arasında "İstasyon" olarak adlandırılır. Nusaybin sınırları içerisinde bu dere üzerinde toplamda 5 adet köprü yer almaktadır. İlki E-90 karayolu üzerindedir. İkincisi, ilkinin 1 kilometre aşağısında yer alan Ahmet Kaya Köprüsü'dür ve yeni yerleşim yeri olan Devrim Mahallesi ile istasyon tarafını bağlamaktadır. Üçüncüsü, Devlet Hastanesi ile Kütüphanenin olduğu bölgeleri birbirine bağlayan 3. Köprü'dür. Dördüncü köprü, Alaman Köprüsü adındaki demiryolu köprüsüdür. Son köprü ise Suriye sınırında olup Sakarya Caddesi üzerinde yer almaktadır. Dere hemen buradan sonra Suriye'nin Kamışlı şehrine geçer ve Suriye tarafında da sulama amaçlı kullanıldığından dolayı çok ilerleyemeden kurur, en nihayetinde ise Fırat Nehri'ne karışır.
Nusaybin Belediyesi Islah Çalışmaları
Nusaybin'de derenin ıslah çalışmalarına 2000 yılından sonra başlanmıştır. Islah planı, derenin Nusaybin'den geçen kısmı boyunca bir hat oluşturarak park yapmayı ve dereye dökülen kanalizasyon sularını tahliye etmeyi kapsamaktadır. Proje kapsamında, E-90 karayolundan (İpek Yolu) demiryolu köprüsüne kadar olan kısmın iki tarafı park haline getirilmiştir; bu parklar sırasıyla Orhan Doğan, Musa Anter ve Şeyhmus Akıncı parklarıdır. Aynı zamanda bu alana kadar olan kısımda kanalizasyon sularının tahliyesi de gerçekleştirilmiştir. 2009 yılı itibarıyla demiryolu köprüsünden sınıra kadar olan geri kalan kısmın da ıslahına başlanmış olup bu çerçevede birçok ev tahliye edilmiştir. Islah projesini Nusaybin Belediyesi yönetmektedir.
Yabani Yaşam ve Çevresel Durum
Çağ Çağ Deresi'nde birçok tatlı su balığının yaşadığı bilinmektedir. Bu balık türlerinden alabalık, bölgede ticari amaçlarla yetiştirilmektedir. Aynı zamanda dere ekosisteminde tatlı su midyesi ve su kaplumbağası da yaşamını sürdürmektedir. Ancak bu canlı türleri, derenin kirlenmesi ve bölge halkının onları düzensiz avlaması nedeniyle günümüzde tükenme tehlikesiyle karşı karşıya kalmış durumdadır.