Çadır Höyük, Yozgat il sınırları içerisinde, Alişar Höyüğü'nün 13 km kuzeybatısında, Sorgun ilçesinin güneydoğusundaki Kanak Suyu Ovası'nda ve Peyniryemez Köyü yakınlarında yer alan bir höyüktür. Tepe, 240 x 140 metre boyutlarında olup ova seviyesinden yüksekliği 32 metredir. Kuzey kesiminde bulunan 200 metrelik teras alanı, yerleşimin zaman içerisinde bu yöne doğru kaydığını göstermektedir. Yapılan araştırmalar sonucunda yerleşmenin geçmişinin kabaca MÖ 5200 yılına kadar dayandığı belirlenmiştir. Höyük, MÖ 4. binyıldan Helenistik Dönem'e kadar iskan edilmiş, Geç Roma Dönemi ile Bizans Dönemi'nde de yoğun yerleşim görmüştür.
Zippalanda Antik Kenti ve Fırtına Tanrısı Tapınağı
İlk kazı başkanı Ronald Gorny tarafından Çadır Höyük'ün, Hititlerin önemli kült merkezlerinden biri olan Zippalanda olduğu ileri sürülmüştür. Zippalanda, Hitit Fırtına Tanrısı Tarhun ile ilişkili kutsal bir merkezdi. Höyüğe 1 km'den daha yakın konumdaki Çaltepe Dağı'nın da Hitit kayıtlarında "Zippalanda'nın Fırtına Tanrısı'nın Sevgili Dağı" olarak geçen Daha Dağı olduğuna yönelik kanıtlar saptanmıştır. Kazılarda ele geçen bronz bir tablette Zippalanda'nın Hattuşa ve Arinna ile birlikte önemli Hitit kült merkezlerinden biri olduğu belirtilmektedir. Kentin ve dağın, ilkbahar ile sonbaharda düzenlenen ve Hitit Kralı'nın katıldığı dini festivallere ev sahipliği yaptığı düşünülmektedir.
Arkeolojik Kazılar ve Araştırmalar
Höyük, Alişar Yüzey Araştırması Ekibi tarafından 1993 yılında tespit edilmiştir. Gelingüllü Barajı Gölü altında kalacağı anlaşıldığı için 1994 yılında sınırlı bir kazı yapılmıştır. Daha sonra 1998 yılında Chicago Üniversitesi'nden Ronald L. Gorny başkanlığında kazılara yeniden başlanmıştır. Kazı başkanlığı görevini 2012-2019 yılları arasında John Gregory McMahon yürütmüş, 2020 yılı itibarıyla de Tevfik Emre Şerifoğlu devralmıştır. Proje, Leicester Üniversitesi Arkeoloji ve Eskiçağ Tarihi Fakültesi tarafından sürdürülmektedir. 2005 kazıları sırasında Çaltepe Dağı'nda yapılan araştırmalarda, etrafı duvarla çevrili büyük bir alan ve depo odalarından oluşan, Fırtına Tanrısı'na adanmış tapınak kalıntıları olduğu düşünülen iki yapı saptanmıştır.
Kronolojik Tabakalanma ve Buluntular
Çadır Höyük'te yapılan kazılarda saptanan tabakalar eskiden yeniye doğru sırasıyla; Geç Kalkolitik Çağ, Geç Kalkolitik - Erken Tunç Çağı geçiş evresi, Erken Tunç Çağı, Orta Tunç Çağı, Geç Tunç Çağı, Geç Tunç Çağı - Erken Demir Çağı geçiş evresi, Erken Demir Çağı, Orta Demir Çağı, Geç Demir Çağı, Geç Roma ile Bizans Dönemi ve Danişmend Beyliği ile ilişkilendirilebilecek İslam Dönemi'dir. Kazılarda Geç Tunç Çağı'na tarihlenen bir şehir kapısı ve çevre duvarı ortaya çıkarılmıştır. Geç Kalkolitik Çağ evlerinin tabanları altında çömlekler içinde çocuk gömütleri bulunmuş olup, gömüt armağanı olarak sadece Alişar tipi bir pandantif ele geçmiştir. Hayvan kemiği buluntularından sığır, koyun, keçi ve domuz beslendiği, ceylan avlandığı ve bolca kaplumbağa kemiği olduğu anlaşılmıştır. İç bölgelerle ticari ilişkilerin kanıtı olan çakmaktaşı yontmataş ve bazalt sürtmetaş aletlerin yanı sıra, Bizans Dönemi tabakalarında İmparator II. Justinianos (MS 685 - 695) dönemine ait bir sikke bulunmuştur.