Büyükdere Mahallesi'ne Genel Bakış
Büyükdere, Erzurum ilinin Pasinler ilçesine bağlı, Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan tarihi bir kırsal mahalledir. Deniz seviyesinden 1788 metre yükseklikte konumlanan yerleşim, coğrafi koordinat olarak 40°02′45″K ve 41°37′00″D konumunda bulunmaktadır. Erzurum il merkezine yaklaşık 47 kilometre, Pasinler ilçe merkezine ise 10 kilometre uzaklıkta yer alan mahalle, bölgenin tipik yüksek rakımlı doğasını ve kırsal yapısını yansıtmaktadır.
Tarihçe ve Eski İsimleri
Büyükdere yerleşiminin kökenleri oldukça eskiye dayanmaktadır. Tarihi kayıtlara göre mahallenin eski adı, 506 yılı belgelerinde Ermenicede "sıçankale" anlamına gelen Arçi olarak geçmektedir. 1835 yılına ait kayıtlarda ise yerleşim yerinin Kırnuç adıyla anıldığı görülmektedir. Yıllar boyunca köy statüsünde olan yerleşim, Erzurum'un 1993 yılında büyükşehir statüsü kazanmasının ardından uzun süre bu yapısını korumuştur. 2012 yılında kabul edilen 6360 Sayılı Kanun çerçevesinde Erzurum'daki tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırıldığında, Büyükdere de Pasinler Belediyesi bünyesinde resmi bir mahalleye dönüştürülmüştür.
Coğrafya ve Ulaşım Durumu
Pasinler ilçesinin kuzeybatı yönünde yer alan Büyükdere Mahallesi, çevre mahallelerle komşuluk içerisindedir. Mahallenin ilçe merkezine ulaşımı; Kurbançayırı, Serçeboğazı ve Aşıtlar mahalleleri üzerinden geçen bir köy yolu güzergahıyla sağlanmaktadır. Yerleşim, idari açıdan muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilmektedir.
Nüfus Gelişimi ve Değişimi
Büyükdere Mahallesi'nin nüfusu zaman içerisinde dalgalanmalar göstermiş ve özellikle son yıllarda göç vermiştir. Tarihsel verilere bakıldığında; 1965 yılında 618 olan nüfus, 1985 yılında 690'a, 1990 yılında ise 728 kişiye ulaşarak zirve yapmıştır. 2000'li yıllarla birlikte düşüşe geçen nüfus; 2000 yılında 613, 2007 yılında 528, 2012 yılında 507 ve en nihayetinde 2022 yılı nüfus sayımı verilerine göre 397 kişi olarak kaydedilmiştir.