Bukoleon Sarayı'nın Tarihi ve Önemi
Bukoleon Sarayı (Yunanca: Βουκολέων Boukoléon ya da Latince Bucoleon), İstanbul'da Marmara Denizi kıyısında, Hipodrom'un güneyinde ve Aya Sergios ve Bachos Kilisesi'nin doğusunda yer alan tarihi bir Bizans sarayıdır. UNESCO'nun Dünya Mirası listesinde yer alan bu görkemli yapı, ismini VII. Konstantinos (h. 912-959) döneminde yaptırılan ve imparatorluk iskelesinin önünde bulunan, aslan ile boğanın mücadele sahnesinin betimlendiği grup heykelinden almaktadır. Sarayın ilk inşası, İmparator II. Theodosius (h. 408-450) dönemine, muhtemelen 5. yüzyıla tarihlendirilir.
Bizans Dönemi Restorasyonları ve Gelişimi
Saray, tahta çıkmadan önce eşi Theodora ile burada ikamet eden I. Justinianus tarafından kullanılmış ve restore edilmiştir. Justinianus, imparator olduktan sonra burayı Büyük Saray kompleksine dahil etmiştir. Yapı, İmparator Theofilos (h. 829-842) döneminde kapsamlı bir şekilde yeniden inşa edilip restore edilmiştir. II. Nikiforos (h. 963-969) ise Büyük Saray kompleksinin savunma duvarları ile çevrilmesi sırasında Bukoleon Sarayı'nın deniz cephesini Fener Kulesi'nden başlayarak sur duvarlarıyla güçlendirmiş ve ambar gibi ek yapılar eklemiştir. Günümüzde deniz surları üzerindeki kalıntıların önemli bir kısmı 10. yüzyıl dönemine aittir.
Mimari Yapısı ve Eşsiz Kalıntıları
Bukoleon Sarayı'nın ön cephesi yaklaşık 300 metre uzunluğundadır ve anıtsal bir merdivenle iki bölüme ayrılır. Deniz seviyesinden yaklaşık 13,5 metre yükseklikte surların üzerinde yer alan sarayın doğu sınırını eski deniz feneri kulesi oluştururken, batı kısmı Çatladıkapı'ya kadar uzanır. Doğu bölümünde Justinianus döneminden eklenti olduğu düşünülen kolonadlı bir alan ile Theofilos döneminde inşa edilip VII. Konstantinos tarafından büyütülen mermer söveli pencerelere sahip tonozlu bir alan bulunur. Batı bölümünün cephesinde ise üç pencere, bir balkon konsolu ve I. Konstantin tarafından yaptırılan dairesel kemerli bir kapı yer alır. Sarayın alt kısmında, 9. yüzyılda yapıldığı ileri sürülen altı İyon sütunlu ve çapraz tonozlu bir sarnıç yer almaktadır.
Girişler, Keşifler ve Günümüzdeki Durumu
Bukoleon Sarayı'na Küçük Kapı ve İmparatorluk Sarayı İskele Kapısı gibi kapılardan giriş sağlanmaktadır. Küçük Kapı'nın iki yanında 5. ve 6. yüzyıllara ait devşirme mermer bloklar bulunmakta olup, bu blokların üzerinde İmparator Justinianus'a ait monogramlar yer alır. 1984 yılındaki kazılarda sarayın 25 metre kuzeyindeki Fenerli Köprü Sokağı üzerinde bir taban mozaiği ile sunak masasına ait olduğu düşünülen yekpare mermer bir tabla keşfedilmiştir. Osmanlı Sultanı II. Mehmed 1453 yılında şehre girdiğinde harap durumda olan saray, 1873'teki demiryolu inşası ve 1959'daki Kennedy Caddesi yapımı sırasında ciddi yıkımlara maruz kalmıştır. 2021 yılından itibaren İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İ.B.B.) tarafından yürütülen restorasyon ve kazı çalışmalarında, kaçış dehlizi olduğu düşünülen tonozlu bir yapı ile İstanbul'un tespit edilen en eski Bizans dönemi çeşmesi ortaya çıkarılmıştır. Çalışmalar tamamlandığında açık hava müzesi yapılması planlanan saray alanı, günümüzde İ.B.B. tarafından düzenlenen rehberli turlar eşliğinde ücretsiz olarak gezilebilmektedir.