Diyarbakır ili Bismil ilçesinin 8 km doğusunda yer alan Boztepe Höyüğü, bölgenin tarih öncesi ve tarihi dönemlerine ışık tutan önemli bir arkeolojik yerleşim alanıdır. Höyükteki arkeolojik araştırmalar, Bradley Parker başkanlığında, ODTÜ TAÇDAM eşgüdümünde yürütülmüştür. Bu çalışmalar, Yukarı Dicle Arkeolojik Araştırma Projesi (UTARP) ile Ilısu ve Karkamış Baraj Gölleri Altında Kalacak Arkeolojik ve Kültür Varlıklarını Kurtarma Projesi çerçevesinde 1999 yılında tek bir sezonluk kazı çalışması olarak gerçekleştirilmiş; kazılarda 11 açma ve 2 sondajda çalışılmıştır.
Boztepe Höyüğü Tabakalanma Yapısı
Boztepe Höyüğü'nde yapılan kazılarda farklı dönemlere ait yerleşim izleri tespit edilmiştir. En üst tabakada bulunan Helenistik Dönem yerleşmesi, höyük üstüne kurulu olan günümüz köyü nedeniyle oldukça fazla tahribata uğramıştır. Daha alttaki Demir Çağı yerleşimi de benzer şekilde höyükten toprak alınması ve Klasik Dönem'e ait çukurlar tarafından tahrip edilmiştir. Höyük genelinde görece en iyi korunarak günümüze ulaşan tabakalar ise Halaf Dönemi yerleşmesine ait olanlardır.
Arkeolojik Buluntular ve Mezarlar
Höyükte Halaf Dönemi yerleşmesi için belirgin bir mimari yapı bulunmamakla birlikte, dönemin karakteristik çanak çömlekleri gün yüzüne çıkarılmıştır. Bunlar arasında basık, dışa eğik düz kenarlı kaplar, küresel ve yuvarlak ağızlı, boyunlu çömlekler ile çok sayıda minyatür vazo yer almaktadır. Bezemede karakteristik Halaf motifleri kullanılmış olup kaba ve bezemesiz kaplar da bulunmaktadır. Kazılar sırasında açılan dört Halaf mezarında gömütlerin doğu-batı yönünde, yüzleri doğuya bakacak biçimde ve bacaklar karna çekilmiş olarak gömüldüğü görülmüş, ancak hiçbir mezarda gömüt armağanı bulunmamıştır. Demir Çağı konutunun hemen dışındaki bir çocuk mezarında ise güneydeki başı doğuya dönük olarak gömülmüş ve yanına deniz kabuğundan bir kolye, iki bronz bilezik ve bir demir hançer bırakılmıştır. Ayrıca alandaki hayvan kemiği buluntularının %52'sini domuz, %22'sini sığır ve %19'unu koyun oluşturmakta olup Yeni Asur Dönemi tabakasında evcil domuz en fazla bulunan hayvandır.
Tarihsel Değerlendirme ve Önemi
Boztepe Höyüğü'ndeki Demir Çağı yerleşmesi, Asur İmparatorluğu tarafından Asur eyalet sistemine bağlanmış ve Boztepe'nin yer aldığı vadiyi kolonileştirme politikasının bir bölümü olarak kullanılmıştır. Bu bağlamda yüzey araştırmalarında ve kazılarda Erken Demir Çağı çanak çömleği buluntusuna ulaşılamamıştır. Ele geçen buluntular ve radyokarbon tarihleme yöntemiyle elde edilen sonuçlara göre Boztepe'nin, vadinin işgal edilmesinden ve eyalet merkezi Tuşhan'ın teşkilinden bir süre sonra kurulduğu anlaşılmaktadır.