Blakernai (Grekçe: Βλαχέρναι), Bizans İmparatorluğu'nun başkenti Konstantinopolis'in kuzeybatı kesiminde yer alan, Doğu Hristiyanlığı için son derece önemli bir kutsal su mekanı olan ve bünyesinde birçok öne çıkan tapınağı barındıran tarihi bir semttir. Günümüzde İstanbul'un Avrupa Yakası'nda yer alan Fatih ilçesine bağlı Ayvansaray semti sınırları içerisinde bulunan bu bölge, zengin tarihi geçmişiyle bilinmektedir.
Meryem Ana Kilisesi ve Kutsal Ayazma
Semtin en bilinen yapısı, imparatoriçe Pulcheria tarafından yaklaşık 450 yılında inşa ettirilen, imparator I. Leo tarafından genişletilen ve 6. yüzyılda I. Justinianus tarafından yenilenen Meryem Ana Kilisesi'dir (Panagia Blacherniotissa). Şehrin başlıca Meryem tapınağı konumunda olan bu kilise, 627 yılına kadar Theodosius Surları'nın dışında yer almış, bu tarihte İmparator Heraklius (610-641) tarafından etrafını çevreleyecek yeni bir sur inşa edilerek koruma altına alınmıştır. Ayasofya'dan sonra Konstantinopolis'teki en önemli ikinci kilise haline gelen bu tapınakta, 1347 yılında İmparator VI. John Kantakouzenos taç giymiştir. Meryem Ana ile özdeşleşen bu kutsal su kaynağı (Yunanca kutsal su anlamına gelen hagiasma kelimesinden türeyen adıyla Ayazma), günümüzde de halen ziyaret edilen kutsal bir duraktır.
İmparatorluk Blaherne Sarayı ve Savunma Yapıları
Kilisenin güney kesiminde ve şehrin Yedinci Tepesi üzerinde, ilk olarak MS 500 civarında inşa edilen görkemli İmparatorluk Blaherne Sarayı yer almaktadır. Komnenoslar döneminde, şehrin doğu ucunda bulunan eski Büyük Saray'ın yerini alarak imparatorların favori ikametgâhı haline gelen bu saray kompleksi, Paleologos hanedanı tarafından da ana ikametgâh olarak kullanılmaya devam etmiştir. Birden fazla binadan oluşan bu geniş kompleksten günümüze ulaşabilen en önemli yapılar Porphyrogenitus Sarayı (Tekfur Sarayı) ve Anemas Zindanı'dır.
Semtin Kökeni ve Tarihsel Gelişimi
Blakernai semti, 5. yüzyılın başlarında yazılan Notitia Urbis Constantinopolitanae adlı eserde XIV. bölge olarak kaydedilmiş ve kendine ait surlarla çevrili olduğu belirtilmiştir. Bölgenin isminin kökenine dair farklı teoriler öne çıkmaktadır. Rumen filolog Ilie Gherghel, Genesios gibi tarihi vakanüvisler ve Suidas sözlüğünün verilerini karşılaştırarak, ismin bölgede yerleşik küçük bir Ulah (Blach veya Blasi) kolonisinden geldiğini savunmuştur. Diğer taraftan Skarlatos Byzantios'un Constantinople Cilt I adlı çalışmasında aktardığı bir Yunan geleneğine göre ise isim, bölgedeki yerel halkın bol miktarda yakaladığı "Lakernai" adı verilen bir balık türünden türetilmiştir. Bizans kaynaklarında Blakernai adı ilk kez 513 yılında, Flavius Vitalianus'un İmparator I. Anastasius'a karşı başlattığı ayaklanma sırasında geçmektedir. İstanbul'un fethinin ardından padişahların ikametgâhı Topkapı Sarayı'na taşınmış ve Blakernai bölgesi (Tekfur Sarayı hariç) zamanla kullanım dışı kalmıştır.