Bayrampaşa Cezaevi'nin Tarihçesi ve Kuruluş Süreci
Eski adıyla Sağmalcılar Cezaevi olarak bilinen Bayrampaşa Cezaevi, 1968 ve 2008 yılları arasında İstanbul ilinin Bayrampaşa ilçesinde hizmet vermiş, Türkiye'deki en büyük cezaevlerinden biridir. Yapımına 1956 yılında başlanan ve 10 yıllık inşaat sürecinin ardından 1968 yılında hizmete açılan bu cezaevine, açılışından sonra Sultanahmet Cezaevi'nde bulunan tüm hükümlü ve tutuklular nakledilmiştir. Tesis, toplamda 120.000 m² genişliğinde büyük bir alan üzerine kurulmuştur.
Hayata Dönüş Operasyonu ve Kapatılış Süreci
Bayrampaşa Cezaevi tarihi boyunca önemli olaylarla anılmıştır. Bunların başında, 2000 yılında gerçekleştirilen Hayata Dönüş Operasyonu gelmektedir; bu operasyon sırasında cezaevinde bulunan 12 tutuklu ve hükümlü hayatını kaybetmiştir. Cezaevi, Türkiye Cumhuriyeti Adalet Bakanlığı'nın çağdaş standartlara uymayan ve kötü bir imaja sahip olan eski cezaevlerini kapatarak, tutuklu ve hükümlüleri yeni inşa edilen modern tesislere taşımayı hedefleyen çalışmaları kapsamında kapatılmıştır. Kapatılma kararı doğrultusunda tesisteki 5.500 hükümlü ve tutuklu başka cezaevlerine sevk edilmiş ve cezaevi 18 Temmuz 2008 tarihinde düzenlenen törenle kapılarını tamamen kapatmıştır.
Cezaevi Alanının Dönüşümü
Kapatılma işlemlerinin tamamlanmasından sonra Bayrampaşa Cezaevi'nin bulunduğu geniş alanda imar ve kentsel dönüşüm faaliyetleri başlamıştır. Günümüzde eski cezaevi arazisi üzerinde toplu konut, hastane, okul ve cami gibi kamu yararına sunulacak yapıların yapım faaliyetleri halen devam etmektedir.
Kültür ve Sanat Dünyasındaki Yeri
Cezaevi, kapatılmasının yanı sıra kültürel ve sanatsal projelere de ilham kaynağı ve mekan olmuştur. Cezaevinde kalan hükümlü ve tutuklular ile infaz koruma memurlarının senaryosunu ortaklaşa yazıp oynadığı Bayrampaşa: Ben Fazla Kalmayacağım adlı sinema filmi 2008 yılında gösterime girmiştir. Ayrıca, 17. Uluslararası İstanbul Tiyatro Festivali İKSV kapsamında, koreografisini ve sanat yönetmenliğini Tuğçe Ulugün Tuna'nın üstlendiği, RemDans proje topluluğunca sunulan Islak Hacim isimli çağdaş dans projesi, 22-23 Mayıs 2010 tarihlerinde Bayrampaşa Cezaevi'nde sergilenen ilk sanatsal performans olarak kayıtlara geçmiştir.