Tarihsel Kökenleri ve Balmumcu Çiftliği
İstanbul'un Beşiktaş ilçesinde, Barbaros Bulvarı'nın doğusunda, Yıldız ile Zincirlikuyu kavşağı arasında yer alan Balmumcu, köklü bir geçmişe sahiptir. Bugün modern bir semt ve mahalle olan bu bölgede, II. Mahmut döneminde aynı adı taşıyan tarihi bir çiftlik bulunuyordu. Ünlü tarihçi Reşat Ekrem Koçu'ya göre çiftliğe bu ismin verilmesinin nedeni, II. Mahmut döneminde sokak ve bahçelerin mumlarla aydınlatılmaya başlanmasının ardından bu bölgede mum imalatı yapılmasıdır. Beşiktaş'ın en popüler mesirelerinden olan bu çiftlik, döneminde meyve bahçeleri ve çavuşüzümü bağlarıyla büyük bir üne sahipti.
Saray Mülkünden Göçmen Yerleşimine
Balmumcu Çiftliği, Osmanlı hanedan mülklerinden biri olup, İkinci Meşrutiyet sonrasında Hazine-i Hassa malları Maliye Hazinesi'ne devredilirken doğrudan makama bağlı bırakılan "Emlâk-i hakaniye" mülkleri arasında yer almaktaydı. II. Abdülhamid döneminde Çiftlik Veliaht Mehmed Reşad Efendi'ye tahsis edilmiştir. V. Mehmed (Reşad) tahta çıktıktan sonra Balmumcu Çiftliği'ni halka açık bir mesire yeri haline getirmiş ve I. Dünya Savaşı'na kadar süren dönemde buraya gelen ziyaretçilere çiftliğin meyvelerinden ikram edilmiştir. Bölgenin bir göçmen mahallesine dönüşme süreci ise 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) yenilgisinin İstanbul genelinde yarattığı büyük göç dalgasının bir sonucu olarak başlamıştır. 20. yüzyılın başlarında çiftlik arazisinin bir kısmının iskana açılmasıyla birlikte bugünkü mahalle dokusu şekillenmeye başlamıştır.
Kasırlar, Darüleytam ve Askeri Dönem
Bölgede Abdülaziz döneminde inşa edilen Balmumcu Kasrı yer almaktaydı. Sultan Reşad'ın 1918 yılındaki ölümünden sonra bu mülk Seniye Sultan'a verilmiştir. 1923 yılında köşkte, savaşta şehit düşenlerin çocukları için Balmumcu Darüleytamı açılmış, ancak bu yetimhane 1928 yılında lağvedilmiştir. Bu tarihten sonra çiftlik arazisi ve içindeki tüm binalar askeriyeye devredilmiştir. Balmumcu Köşkü 3. Jandarma Tugay Komutanlığı olarak kullanılmaya başlanmış, köşkün müştemilatına ise Jandarma Er Okulu yerleşmiştir. Çiftliğin önemli yapılarından olan Seniye Sultan Kasrı 20 Nisan 1975 tarihinde gerçekleşen bir yangında tamamen yanmıştır. 27 Mayıs 1960 askeri harekâtının ardından Balmumcu Kışlası bir süre gözaltı ve tutukevi olarak kullanılmış olup, günümüzde ise Jandarma Orduevi olarak hizmet vermeye devam etmektedir.
Modern Dönem ve Yapısal Dönüşüm
Balmumcu semtinin geleneksel çehresinin tamamen değişmesi, 1960'larda Barbaros Bulvarı'nın açılmasıyla başlamıştır. Bu yıllardan itibaren bölgede son derece yoğun bir yapılaşma süreci yaşanmıştır. Konumu itibarıyla ticari işletmelerin yoğunlaştığı mahallede, özellikle 1990-1997 yılları arasında iş yerlerinin sayısının hızla artması nedeniyle yerleşik nüfus ciddi oranda gerilemiştir. Ayrıca, 1990'ların başına kadar Balmumcu'ya bağlı olan komşu Levazım mahallesi de bu tarihten sonra ayrı bir mahalle haline getirilmiştir. Günümüzde Balmumcu, hem merkezi konumu hem de tarihi askeri yapılarıyla Beşiktaş'ın önemli noktalarından biridir.