Tahtacı Türkmenlerinin Tarihi Yerleşimi: Bademler
Bademler, İzmir'in Urla ilçesine bağlı, zengin tarihi ve kültürel birikimiyle öne çıkan köklü bir mahalledir. 19. yüzyıldan itibaren yerleşik düzene geçmeye başlayan konar-göçer Tahtacı Türkmenleri tarafından kurulan yerleşim, başlangıçta 12 çadırdan oluşmaktaydı. İlk yerleşimciler önce Ulamış köyüne yakın bir tepeye yerleşmiş, ardından şimdiki yerin yerleşim için daha uygun olduğunu fark ederek birkaç badem ağacının yer aldığı bu tepeye çadırlarını kurmuşlardır. Köy, adını da bu tepede bulunan badem ağaçlarından almıştır. Yerleşik hayata geçmeden önce tahtacılıkla uğraşan topluluk, çevre köyler için tekne, tokaç ve dibek gibi ahşap ürünler üretmiştir.
Kültür ve Sanatın Zirvesi: Türkiye'nin İlk Köy Tiyatrosu
Bademler, Türkiye'de modern köy tiyatrosunun kurulduğu ilk köy olma özelliğine sahiptir. Köydeki tiyatro geleneği, 1932-1933 yıllarında yedek subay öğretmen Mustafa Anarat'ın öncülüğünde ilkokul öğrencilerine Aka Gündüz'ün 'Yarım Osman' oyununu oynatmasıyla başlamıştır. Tiyatronun köklü bir kültür mirası haline geldiği Bademler'de sahneye çıkmamış neredeyse kimse yoktur; öyle ki vefat eden köy halkının mezar taşlarının arkasında tiyatroda canlandırdıkları başarılı rollere göre verilen lakapları yazmaktadır. 1947 yılına kadar sadece erkeklerin rol aldığı tiyatroda, sahneye çıkan ilk kadın oyuncu 'İlan Hatası' oyununda rol alan Zeynep Şen Sözer olmuştur. 1980 yılına kadar yönetmenliğini 'Sarı Çocuk' lakaplı Hüseyin Or'un üstlendiği tiyatro topluluğu için 1969 yılında köylüler kendi imkanlarıyla ve Dormen ile Kenter Tiyatrolarının destekleriyle modern bir tiyatro binası inşa etmişlerdir.
Beyaz Perdede Bademler ve Eşsiz Müzeler
Bademler, Türk sinema tarihinde uluslararası ödül alan ilk film olan Susuz Yaz ve Pembe Kadın filmlerinin çekimlerine ev sahipliği yapmıştır. 1962 yılında Necati Cumalı'nın bir hikayesinden uyarlanan Susuz Yaz filminin çekimleri sırasında tütün depoları film setine dönüştürülmüştür. Köyün zengin kültürel hayatı sadece sahne sanatlarıyla sınırlı kalmamış, okuma-yazma oranının %100 olduğu bu özel yerleşimde İzmir Halk Kütüphanesi'nin bir şubesi de yer almıştır. Ayrıca, 1990 yılında arkeolog Mustafa Baran'ın çabalarıyla çocukluğunun geçtiği evde kurulan oyuncak galerisi, yerleşik hayata geçmiş Yörüklerden derlenen toprak, ahşap, ağaç tohumu oyuncaklar ve bez bebeklerle doludur. 23 Nisan 2024 tarihinde ise Sabiha Tansuğ'un Anadolu giyimleri koleksiyonunu içeren Etnografya Sergisi ile Musa Baran Çocuk Oyuncakları Sergisi yeni bir binada hizmete açılmıştır.
Tarımsal Kalkınma, Doğal Yaşam Köyü ve Temizlik Ödülü
Köyün iktisadi dönüşümü, 1962 yılında Mahmut Türkmenoğlu önderliğinde kurulan Türkiye'nin ilk köy kooperatiflerinden biri olan Bademler Köyü Tarımsal Kalkınma Kooperatifi ile ivme kazanmıştır. Kooperatif aracılığıyla sulu tarıma geçilmiş, 1981 yılında göletin hizmete girmesiyle birlikte sebze üretiminden kesme ve saksı çiçekçiliğine (lilyum, karanfil, frezya, şebboy ve kasımpatı) geçilmiştir. Günümüzde, 315 dekar alan üzerine kurulu Bademler Doğal Yaşam Köyü bünyesinde ekoturizm faaliyetleri yürütülmekte, seralarda çiçekçiliğin yanı sıra organik sebze, meyve, lavanta ve sakız gibi ürünler yetiştirilmektedir. 2007 yılından bu yana Pazar günleri köy meydanında kurulan köy pazarı yerel üretime katkı sağlarken, köyün çevre duyarlılığı 2012 yılında Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından Türkiye genelinde 'En Temiz Köy' seçilmesiyle tescillenmiştir.