İstanbul'un Kayıp Tarihsel Mirası: Ayios Polieuktos Kilisesi
İstanbul'un tarihi yarımadasında Doğu Roma döneminden kalan son derece önemli bir mimari yapı olan Ayios Polieuktos Kilisesi (Hagios Polieuktos), kentin zengin geçmişine ışık tutan en önemli kalıntılardan biridir. Hristiyan inancını benimsediği için öldürülen Romalı asker Polieuktos'un anısına, 524-527 yılları arasında inşa edilmiştir. Yapı, ünlü Ayasofya'dan önce kentin en büyük bazilikalarından biri olma özelliğini taşımaktaydı ve o dönemdeki Tauri Forumu ile Constantinus Martirion'u arasında, bugünkü Saraçhane bölgesinde konumlanıyordu.
Geç Roma Döneminin Eşsiz Mimarisi ve Yağmalanan Bezeme Sanatı
Toplamda 2500 metrekarelik geniş bir alan üzerine kurulan kilise, geç Roma sanatının en seçkin örneklerinden sayılan sütun başlıkları, zengin bezemeleri ve üstün mimari görkemiyle ün kazanmıştır. Tarihi kayıtlarda eski Anikia Iuliana sarayının kilisesi olduğu da belirtilen bu görkemli yapı, 12. yüzyılda terk edilmiştir. Terk edilmesinin ardından, kilisenin eşsiz mimari bezemelerinin Haçlı Seferleri'nden önce ve Haçlılar tarafından yağmalandığı anlaşılmaktadır. Hatta günümüzde Venedik'te bulunan ünlü San Marco Kilisesi'ndeki bazı fragmanlar ile Piazetta'da yer alan süslemeli payandalar bu kiliseden sökülerek götürülen parçalardır.
Yol Çalışmalarıyla Tesadüfen Keşfedilen Tarih
Yüzyıllar boyunca toprak altında kalan bu muazzam yapı, 1960'larda bölgede yürütülen yeraltı geçidi çalışmaları sırasında şans eseri yeniden gün yüzüne çıkarılmıştır. Yapılan keşifler, kentin saklı kalmış Doğu Roma sanatının görkemini arkeoloji dünyasına yeniden tanıtmıştır.
Kalıntıların Günümüzdeki Durumu ve Korunması
Günümüzde İstanbul Belediye Sarayı'nın yakınlarındaki açık alanda kalıntıları görülebilen bu tarihi alan, son olarak 2020 yılı Ağustos ayında İstanbul Büyükşehir Belediyesi ekiplerince kapsamlı bir şekilde temizlenerek bakım ve koruma altına alınmıştır.