Atatürk Orman Çiftliği'nin Tarihçesi ve Kuruluşu
Atatürk Orman Çiftliği, 1925 yılında Ankara'nın batısında Yenimahalle'de, Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün talimatıyla kurulan ve Türk tarımına öncülük eden tarihi bir çiftliktir. Kuruluş döneminde büyük ölçüde bataklık ve sazlıklarla kaplı olan 52.000 dekarlık bu arazi, Gazi Mustafa Kemal Atatürk tarafından parça parça ve farklı bireylerden satın alınmıştır. Bu alım kayıtlarına Atatürk'ün Türkiye İş Bankası'ndaki 00000002 numaralı hesap detaylarından ulaşılabilmektedir. Cumhuriyet'in kuruluşunun ardından istimlak edilerek Mustafa Kemal Paşa'ya armağan edilen arazi, Kurtuluş Savaşı öncesinde Ankara Büyükşehir Belediyesi reisliği yapan Hacı Ziya Bey'in mülkiyetindeydi. Atatürk'ün Ankara'da bir çiftlik kurma arzusunda, bozkırın ortasında kurulmuş olan yeni başkent Ankara halkı için bir doğa güzelliği ve sosyal yaşam alanı yaratma isteği de önemli bir rol oynamıştır.
Çiftlikteki Tarihi Yapılar ve Mimari Gelişim
Çiftlik arazisinde, ziyaretçiler ve çalışanlar için dönemin önde gelen mimarları tarafından çeşitli yapılar inşa edilmiştir. Mimar Ahmet Burhanettin Bey (Tamcı) tarafından tasarlanan ve Birinci Ulusal Mimarlık Akımının ilk anıtsal gar yapılarından biri olan Gazi İstasyonu, 1 Şubat 1926'da törenle hizmete girmiş olup günümüzde lokanta olarak hizmet vermektedir. 1936-1937 yılları arasında ise mimar Ernst Arnold Egli tarafından Atatürk'ün isteğiyle bira fabrikası, hamam, memur ve işçi konutları, Atatürk'ün manevi kızı Ülkü için bir ev ve çiftlik müdürü villası inşa edilmiştir. Ayrıca müdüriyet binasının girişinde yer alan ve çalışanların mesaiye uymaları adına 1926 yılında yapıldığı düşünülen kare planlı saat kulesi günümüzde de çalışmaya devam etmektedir.
Görülmeye Değer Önemli Ziyaret Alanları
Ankara'nın en büyük yeşil alanı olan çiftlik arazisi, bünyesinde çok sayıda önemli ziyaret alanı barındırmaktadır. 1933 yılında tarıma ve insana zarar veren kurt, tilki, çakal, ayı, domuz, süne, kımıl gibi hayvanların teşhiri amacıyla kurulan minyatür hayvanat bahçesi, halkın yoğun ilgisi üzerine modernleştirilmiştir. Necdet Pençe'nin çizdiği proje doğrultusunda 1940 yılında hizmete giren bu alan, 32 hektarlık yüzölçümüyle Türkiye'nin en büyük hayvanat bahçesi olarak kurulmuştur. Ayrıca, Ankara Ticaret Odası tarafından Atatürk'ün Selanik'te doğduğu evin bire bir kopyası yaptırılarak 1981 yılında Atatürk Orman Çiftliği Atatürk Evi Müzesi adıyla ziyarete açılmıştır. 1988 yılında ise anıt park niteliğindeki Devlet Mezarlığı çiftlik arazisi içinde hizmete girmiştir.
Yasal Statü ve Günümüzdeki Faaliyetler
İlk adı "Orman Çiftliği" olan bu özel arazi, 1937 yılında Atatürk tarafından Hazine'ye bağışlanmıştır. Çiftliğin yönetilmesi amacıyla 13 Ocak 1938'de yürürlüğe giren kanunla "Devlet Ziraat İşletmeleri Kurumu" kurulmuş ve çiftlik "Gazi Orman Çiftliği" adını almıştır. 1 Nisan 1950'de yürürlüğe giren 5659 sayılı Kanun ile de bugünkü adı olan Atatürk Orman Çiftliği unvanını kazanarak Tarım ve Köy İşleri Bakanlığına (günümüzde Tarım ve Orman Bakanlığı) bağlı, tüzel kişiliğe sahip bir kuruluş haline gelmiştir. 1992 yılında birinci derecede tarihî ve doğal sit alanı olarak tescil edilen çiftliğin, Gazi Tesisleri olarak bilinen 46 hektarlık kısmı 2011 yılında üçüncü derecede doğal sit alanı olarak yeniden düzenlenmiştir. Günümüzde süt, şarap ve meyve suyu fabrikalarında üretim yapılan çiftlikte; konaklama tesisleri, yüzme havuzu, lokantalar, çocuk bahçeleri ve piknik alanları da ziyaretçilere hizmet sunmaktadır.