Tarihin Derinliklerinden Gelen Dev Yapı: Aspar Sarnıcı
Aspar Sarnıcı (Yunanca: ἡ τοῦ Ἂσπαρος κινστέρνη / i tou Asparos kinsterni) veya bilinen diğer adıyla Büyük Sarnıç (Grekçe: μεγίστη κινστέρνη / megisti kisterni), İstanbul ilinin Fatih ilçesinin Balat mahallesinde yer alan son derece önemli tarihi bir sarnıçtır. Karagümrük'teki Aetios Sarnıcı ve Kocamustafapaşa'daki Hagios Mokios Sarnıcı'yla birlikte İstanbul'daki üç açık hava sarnıcından biri olarak günümüze ulaşmayı başarmıştır.
Sarnıcın Köklü Tarihçesi ve Dönüşüm Süreci
Yapı, Doğu Roma İmparatoru I. Leo zamanında (457-474), ünlü General Aspar tarafından inşa edilmiştir. General Aspar'ın 471 yılında idam edildiği göz önüne alındığında, sarnıcın bu tarihten önce inşa edildiği kesinlik kazanmaktadır. Şehre su getiren ana sistemlerin 7. yüzyılın başlarında devre dışı kalmasıyla birlikte Aspar Sarnıcı da su depolama işlevini yitirmiştir. Zamanla sarnıç dibinde biriken suların oluşturduğu verimli toprak katmanı, halk tarafından sebze ve meyve yetiştirmek amacıyla bostan olarak değerlendirilmeye başlanmıştır.
Osmanlı Dönemi ve Yakın Tarihteki Kullanımı
Osmanlı zamanında da bostan amacıyla kullanılan bu alanın hemen yanına 16. yüzyılda Yavuz Selim Camii inşa edilmiştir. Sarnıç içerisindeki alana ise zamanla küçük ölçekli bir yerleşim yeri kurulmuştur. Ancak bu yerleşim yerleri çıkan bir yangın sonucunda tamamen yok olmuş ve alan uzun süre boş kalmıştır. Sonraki dönemde Fatih Belediyesi tarafından bu tarihi alan üzerine bir spor alanı ve park inşa edilmiştir.
Günümüzdeki Restorasyon Çalışmaları ve Mimari Özellikleri
Fatih Belediyesi tarafından tarihi sarnıcın restorasyonu amacıyla hazırlanan rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri 2020 yılında Anıtlar Kurulu tarafından resmi olarak onaylanmıştır. Bu kapsamda restorasyon çalışmaları 2022 yılında başlamış olup günümüzde de halen titizlikle devam etmektedir. Kare biçiminde inşa edilmiş olan bu devasa sarnıcın gerçek derinliği 10 metre civarındadır. Bir kenar uzunluğu 152 metre olan sarnıç, 23.100 metrekarelik geniş bir zemin alanına sahiptir. Yapının beş tuğla ve beş moloz taş dizisinden oluşan güçlü dış duvarlarının kalınlığı ise 5,20 metredir.