Aşağı Hamam (Kayaoğlu Hamamı) Genel Bilgileri
Aşağı Hamam, aynı zamanda Kayaoğlu Hamamı ya da Acı Hamam olarak da bilinen, Sivas ilinin Divriği ilçesinde yer alan tarihi bir yapıdır. Günümüzde faal olmayan bu hamam, kâgir yapı sistemiyle inşa edilmiştir.
Tarihçesi ve Onarım Süreci
Yapının inşasına dair günümüze ulaşan herhangi bir kitabe veya vakfiye tespit edilemediği için hamamın kesin yapım tarihi bilinmemektedir. 17. yüzyılın ilk yarısında bölgeyi ziyaret eden ünlü seyyah Evliya Çelebi, Seyahatname adlı eserinde Aşağı Hamam'dan doğrudan bahsetmemiştir. Ancak seyahatnamede adı geçen "Heya Hamamı"nın bu hamam olup olmadığı konusunda kesin bir bilgi bulunmamaktadır. Yapının, işlevsel olmadığı dönemlerde Evliya Çelebi'nin dikkatini çekmemiş olma ihtimali de sanat tarihçileri tarafından değerlendirilmektedir.
1667 ya da 1668 yıllarına denk gelen (Hicri 1078) bir vakfiyeye göre, yapı birkaç yüzyıl boyunca toprak altında kaldığı için kullanılamaz durumdaydı. Bu süreçten sonra hamam, Ali Kayaoğlu Hacı Mehmed tarafından onarılarak yeniden işlevsel hale getirilmiştir. Vakfiyede yer alan bilgilere göre; hamamın ve hamama su sağlayan Pir Eyüp suyollarının bakım ve onarım işlerinde kullanılmak üzere, Hikme nahiyesine bağlı Aşuşin köyü gelirlerinin 9'da 2'si ile Divriği çarşısında yan yana bulunan iki dükkanın geliri tahsis edilmiştir.
Mengücek Dönemi İlişkisi
Araştırmacı Necdet Sakaoğlu; hamamın genel planı, kemer ve kubbe tasarımları ile kurnalarında bulunan Selçuklu mozaiklerinin Anadolu Selçuklu hamam mimarisiyle büyük benzerlikler taşıdığını ifade etmiştir. Sakaoğlu ayrıca, Mengücekliler dönemine ait Ulu Camii ile aynı dönemde inşa edildiği kesin olan Bekir Çavuş Hamamı ile Aşağı Hamam'ın aynı plana sahip olduğunu belirterek, yapının Mengücek dönemine ait olduğunu öne sürmüştür.
Mimari Özellikleri ve Konumu
Divriği ilçesinin Mercan Mahallesi'nde yer alan Aşağı Hamam, kuzey-güney doğrultusunda konumlandırılmıştır. Yapı, mimari açıdan sadece erkekler bölümünü barındıracak şekilde tasarlanmıştır. Hamamın dış duvarlarında kaba yontu ve moloz taş tercih edilirken, iç duvarlarında ve kemerlerinde kesme taş malzeme kullanılmıştır. Zaman içerisinde bölgedeki yol kotunun yükselmesiyle birlikte tarihi yapı günümüzde çukurda kalmış bir görünüm arz etmektedir. Döşemesinde yer yer mermer malzeme kullanılan bu tarihi hamam, Kayseri Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun 10 Haziran 1989 tarihli kararıyla "korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı" olarak tescil edilmiştir.