Arsamosata (Ermenice: Արշամաշատ, Grekçe: Ἀρσαμόσατα) ya da Orta Çağ'daki adıyla Ashmushat, Fırat kenarında günümüzdeki Elazığ kentinin yakınlarında kurulmuş, Ermeni Sophene'de antik bir şehirdir. Orontes Hanedanı'ndan Kral I. Arsames tarafından MÖ 3. yüzyılda kurulmuş olan bu tarihi yerleşim, Sophene Orontes Hanedanı'nın merkezi ve kraliyet ikametgâhı olarak hizmet vermiştir. İsminin kökeni, 'Arsames'in Sevinci' anlamına gelen Farsça bir kelimeden türemiştir. Güzel ve merkezi konumdaki şehirleri 'neşe' veya 'mutluluk' olarak adlandırmak, Ahameniş kraliyet söylemini hatırlatan bir Orontes ve daha sonra Artaksiad uygulaması olarak bilinmektedir.
Tarihsel Süreç ve Farklı Dönemlerdeki Adlandırmalar
Arsamosata Antik Kenti, tarihsel süreçte farklı medeniyetler ve dönemler boyunca çeşitli isimlerle anılmıştır. Roma ve Bizans İmparatorluğu zamanında Armosota ve Arsamosota isimleriyle bilinen yerleşim, farklı yüzyıllarda yazılı kaynaklara da geçmiştir. Şehrin adı, Batlamyus'un 150 yılına ait Coğrafya El Kitabı'nda 'Arsamosata', Efesli İoannes'in 569 yılına ait kitabında 'Arşmîşat', Edessalı Mateos'un 1136 yılına ait vekayinâmesinde 'Arşamuşat' veya 'Aşmuşat' ve Yâkût el-Hamavî'nin 1220 yılına ait Mucemü’l-Büldân kitabında ise 'Şimşât' olarak anılmıştır. Çok sonraları, 1928 yılına ait Türkçe resmi kayıtlarda ise yerleşim 'Harabe' ismiyle yer bulmuştur.
Coğrafi Konumu ve Günümüzdeki Durumu
Antik kentin tahmin edilen konumu Harput (Xarberd) ve Palu (Balu) arasında bir noktada yer almaktadır. Modern akademisyenlerin yerleştirdikleri alan, Elazığ il merkezinin yaklaşık 60 kilometre doğusunda, Palu ilçesine bağlı Örencik köyüdür (eski adıyla Haraba olarak bilinen terk edilmiş yerleşim). Günümüzde bu antik yerleşim alanının çok büyük bir bölümü, Keban Baraj Gölü'nün suları altında kalmış durumdadır.
Arkeolojik Önemi ve Mirası
Arsamosata, Keban Baraj Gölü sularının altında kalmış olsa da bölgenin tarihi geçmişini yansıtan önemli bir antik yerleşim yeri ve arkeolojik sit alanıdır. Geçmişte Sophene Orontes Hanedanı'nın merkezi ve kraliyet ikametgâhı olan bu antik yerleşim alanı, günümüzde Örencik köyü sınırları içerisinde geçmişin izlerini sembolik olarak taşımaktadır.