Kars ilinin kuzeydoğusunda konumlanan Arpaçay, doğusundaki Arpaçay Nehri'nden adını alan, köklü tarihi ve zengin kültürel mozaiğiyle Doğu Anadolu Bölgesi'nin en özgün sınır ilçelerinden biridir. 1927 yılında Şöregel (Kızılçakçak) ile Zarşat (Arpaçay) kazalarının birleştirilmesiyle kurulan ilçe, Kafkasya ve Anadolu geçiş hattındaki stratejik konumuyla tarih boyunca önemli bir yerleşim alanı olmuştur. Günümüzde Kars merkezine komşu olan bu huzurlu coğrafya, geçmişte Albuti, Alvana, Koreti, Lavaşi ve Lelusi gibi bugün tamamen ortadan kalkmış tarihi köylere de ev sahipliği yapmıştır.
Arpaçay'ın Çok Kültürlü Sosyal Yapısı
Arpaçay, tarih boyunca farklı coğrafyalardan gelen toplulukların bir arada barış içinde yaşadığı zengin bir demografik yapıya sahiptir. Azerbaycan ve Kafkasya topraklarından göç eden Azeriler ve Karapapaklar (Terekemeler), Kars'ın yerli halkı ve daha sonraki dönemde Erivan (Revan) bölgesinden gelen Kürt nüfus ilçenin kültürel kimliğini şekillendirmiştir. Bu farklı topluluklar, kendi örf, adet ve geleneklerini hassasiyetle korurken, zaman içinde benzersiz bir toplumsal uyum ve ortak bir yaşam kültürü geliştirmişlerdir. İlçeye bağlı Koçköy ise Kars tarihi boyunca "İlk Belde Belediyesi" unvanını taşıyan tek yerleşim yeri olarak 1972 yılından bu yana ayrı bir öneme sahiptir.
Coğrafi Konum ve İklim Özellikleri
Deniz seviyesinden ortalama 1.691 metre yükseklikte yer alan Arpaçay, dalgalı arazileri ve küçük tepeleriyle tipik bir Doğu Anadolu yaylası karakteri sergiler. 1.165 kilometrekarelik bir yüzölçümüne sahip olan ilçe, doğuda Ermenistan ile 10 kilometrelik bir sınıra sahiptir. Kuzeyinde Çıldır, batısında Susuz, güneyinde ise Kars merkez ilçesi ve doğusunda Akyaka ile komşudur. Bölgede sert bir karasal iklim hüküm sürmektedir; yaz aylarında sıcaklık ortalaması 19,7 °C civarında seyrederken, kış aylarında ise ortalama sıcaklık -4,3 °C'ye kadar düşmektedir. Kış mevsiminde ilçe merkezinde ortalama kar kalınlığı 42 santimetreyi bulmaktadır.
Doğal Zenginlikler ve Akarsular
İlçenin coğrafi güzelliklerinin başında, bir bölümü ilçe sınırları içerisinde kalan ünlü Çıldır Gölü gelmektedir. Çıldır Gölü'nden beslenerek akan Carcı Suyu ve bölgeyi sulayan Kars Çayı, Arpaçay'ın en önemli su kaynaklarını oluşturur. Coğrafi yapısı genel olarak düzlük ve toplu yerleşimlere uygun olsa da Akmazdam, Dağköy, Kardeştepe, Taşbaşı, Taşlıağıl, Melikköy, Karakale, Hasançavuş, Kıraç ve Bacıoğlu gibi köyleri ile Çıldır yönündeki bazı yerleşim yerleri engebeli ve dağlık bir yapıya sahiptir. Bu dağlık köyler, doğa yürüyüşleri ve yerel yayla yaşamını gözlemlemek isteyen gezginler için keşfedilmeyi bekleyen bakir rotalar sunmaktadır.