Arkadyos Sütunu (veya Osmanlı dönemindeki bilinen adıyla Avrat Taşı), Roma İmparatorluğu döneminde 5. yüzyılda İmparator Arkadyos devrinde dikilmiş görkemli bir zafer anıtıdır. İmparatorlukta çıkan Got isyanının Hun Hakanı tarafından bastırılması ve isyancı Gaines'in yenilerek kellesinin İstanbul'a gönderilmesi üzerine inşa edilen sütun, Cerrahpaşa ve Haseki semtleri civarında, Haseki Hürrem Camisi'nin yanındaki alanda konumlanan Arkadyos Forumu'nun tam ortasına dikilmişti.
Sütunun Yapısal Özellikleri ve Devasa Boyutları
Arkadyos Sütunu, kare planlı bir taban üzerinde yükselmekteydi. Sütun gövdesinin içi oyuk tasarlanmış olup, içerisinde yer alan spiral merdiven aracılığıyla sütun başlığının üzerine erişim sağlanmaktaydı. Sütun başlığının üstünde ise bir heykel kürsüsü ve imparatorun heykeli bulunmaktaydı. Yapının kuzey yüzünde yer alan bir kapı vasıtasıyla sütun tabanının içerisine girilebiliyordu. Çeşitli tarihi kaynaklarda yüksekliği 46,09 metre, 47 metre ve 50,4 metre olarak belirtilen bu anıt, hem Konstantinopolis hem de Roma'daki benzer sütunlardan daha yüksek olacak şekilde tasarlanmıştı. Ne yazık ki günümüze bu devasa yapıdan yalnızca sütun tabanı, kaidesi ve gövdesinin en alttaki bandının ufak bir kısmını içeren 11 metrelik bölümü kalmıştır.
Tarihsel Süreç, Depremler ve Yıkılışı
Tarihçi Teofanis'e göre 403/404 yıllarında inşasına başlanan sütunun tamamlanması II. Theodosios devrinde gerçekleşmiştir. Sütunun üzerine İmparator Arkadios'un heykelinin yerleştirilmesiyle 421 yılının Temmuz ayında büyük bir tören düzenlenmiştir. Sütun üzerindeki heykel, 542 ve 550 yıllarında meydana gelen depremlerde ciddi hasar görmüş; 26 Ekim 740 tarihindeki büyük depremde ise tamamen devrilerek bir daha yerine konulamamıştır. Osmanlı döneminde, kadın esirlerin satıldığı Avrat Pazarı'nın ortasında kalan ve bu sebeple "Avrat Taşı" olarak da anılan anıt, 1711 yılında onarılamayacak derecede hasarlı olması ve çevreye devrilme tehlikesi yaratması nedeniyle kaidesi hariç tutularak yıktırılmıştır.
Sütun Üzerindeki Detaylı Bezemeler ve Kabartmalar
Arkadyos Sütunu'nun gövdesinde yer alan bezemeler, günümüzde ancak sütun henüz ayaktayken yapılmış olan çizimler ve özellikle Freshfield albümü sayesinde incelenebilmektedir. Sütunun gövdesi boyunca sarmal olarak yükselen bantlarda, askeri seferin ve kazanılan zaferin tüm detaylı öyküsü işlenmiştir. Birinci bantta ordunun kentten çıkmadan önceki genel durumu anlatılırken; ikinci bantta askerlerin kent surları boyunca ilerleyerek kapılardan çıkışı resmedilmiştir. Üçüncü bantta ormanlık arka plan eşliğinde yürüyen kafile, beşinci bantta ise üçgenlere bölünmüş alanlardaki alt öyküler göze çarpmaktadır. Altıncı bantta iki ordunun deniz kenarındaki karşılaşması, yedinci bantta Gainas kumandasındaki Got askerlerinin gemilerle Çanakkale tarafına geçişi, sekizinci ve dokuzuncu bantlarda ise gemilerin püskürtülmesi ile Arkadyos'un ordularının zaferi canlandırılmıştır. Son bantlarda ise kent kapılarından giriş ve kıyıda kalan Gotlar'ın kara savaşıyla yenilgiye uğratılması öyküleştirilmiştir.