Arabissus (veya Arabissos, Yunanca: Αραβissóς), Roma eyaleti Kapadokya sınırları içerisinde yer alan tarihi bir kasabadır. Tarihte Tripotamos adıyla da anılmış olan bu antik yerleşim, klasik antik dönemden kalma önemli bir yerleşim yeridir. Günümüzde bu antik kent, Türkiye'nin Kahramanmaraş ili sınırları içerisindeki Afşin (eski adıyla Yarpuz) ilçesine karşılık gelmektedir.
Arabissus Kasabası Tarihi ve Bizans Dönemi
Kasaba, Bizans İmparatorluğu tarihi açısından büyük bir öneme sahiptir. Bizans İmparatoru Mauricius, 539 yılında bu kasabada dünyaya gelmiş ve hükümdarlığı boyunca doğduğu bu toprakları güzelleştirmek için çalışmalar yapmıştır. Tarihsel süreçte kasaba, 584/585 yıllarında gerçekleşen büyük bir depremden zarar görmüştür. Daha sonra, Temmuz 629 yılında İmparator Herakleios, Perslerle sürmekte olan savaşı sonlandırmanın şartlarını kararlaştırmak amacıyla Pers generali Şehrbârâz ile bu kasabada bir araya gelmiştir.
Savaşlar ve Plasta'nın Yükselişi
Ermeni Hexapolisine bağlı olan Arabissus, yedinci yüzyıl itibarıyla Bizans kontrolüne geçmiştir. Araplarla yapılan çetin savaşlar sırasında kasaba ciddi şekilde yıpranmış ve bir kleisoura (askeri geçit bölgesi) merkezi haline getirilmiştir. Sayf al-Dawla'nın 944 ve 951 yıllarında düzenlediği askeri seferlerde Arabissos ve çevresini harap etmesinin ardından, kasabanın önemini yitirmesiyle yerini Plasta almıştır.
Dini Tarihi ve Piskoposluk Merkezi
Dini tarih bakımından da öne çıkan Arabissus, Melitene'ye bağlı bir piskoposluk merkeziydi. Tarihi kayıtlara geçen piskoposları arasında; 381 yılındaki Birinci Konstantinopolis Konsili'ne katılan Otreius, 451 yılındaki Kalkedon Konsili'nde yer alan Adolius ve 458 yılında İskenderiye Patriği Proterius'un öldürülmesini protesto etmek üzere Bizans İmparatoru I. Leo'ya yazılan mektuba imza atan Adelphius yer almaktadır. Ayrıca yazar Leontius ile 692'deki Trullan Konsili'ne katılan Georgius da bu piskoposlar arasındadır. Süryani Mihail, 7. ila 10. yüzyıllar arasında Arabissus Yakubi Kilisesi'nde görev yapan piskoposlardan bahsetmektedir. Ünvan piskoposları arasında Stephen Peter Alencastre (1924–1940) bulunmakta olup, Arabissus günümüzde Katolik Kilisesi'nin itibari bir piskoposluğudur.