Ankara'da ibadete açık olan Ankara Sinagogu (Ankara Musevi Sinagogu), yaklaşık 750 yıldır kullanımda olup, kentteki tek Musevi sinagogu olma özelliğini taşımaktadır. Tarih boyunca Yahudilik inancına hizmet eden ibadethane, mezhepsel olarak önce Romanyot cemaati tarafından kullanılmış, ardından ise Sefarad cemaatine ev sahipliği yapmıştır. Anafartalar Caddesi'nde, yüksek avlu duvarlarının arkasında yer alan bu tarihi yapı, Ankara'nın zengin inanç geçmişinin en önemli sembollerinden biridir.
İnşaatına MÖ 63 yılında başlanan ve MS 14 yılında tamamlandığı bilinen tarihi yapının mimari tarihi oldukça köklüdür. Kesme taş bloklar kullanılarak inşa edilen sinagog, kubbesiz bir mimari tarza sahiptir ve tek katlı bir binadır. Birkaç yüz kişiyi barındırabilecek büyüklükte tasarlanan ibadethane, 1907 yılında İtalyan stiliyle restore edilerek mimari açıdan yenilenmiştir. Yapı, taşıdığı tarihi ve kültürel değerler sebebiyle 14 Ekim 1972 tarihinde 1. derece kentsel sit alanı olarak tescil edilmiştir.
Mimari Yapısı ve Avlu Detayları
Taş işçiliğiyle dikkat çeken sinagogun avluya bakan pencereleri yuvarlak kemerli ve oldukça büyük tasarlanmıştır. Pencerelerin orta yerinde, üstü sivri kemerle son bulan yuvarlak kemerin önüne rüzgarlık yapılmış ve binaya giriş bu rüzgarlık vasıtasıyla sağlanmıştır. Geniş avlusunda yer alan duvarın üzerinde ise mermerden yapılmış, üzerinde İbranice yazılar bulunan tarihi bir çeşme yer almaktadır.
İç Mekan Tasarımı ve Süslemeleri
Dikdörtgen planlı iç kısma adım atıldığında, ortada iki basamakla yükseltilmiş, kenarları ahşap korkuluklu ve altıgen bir set üzerine yerleştirilmiş kürsü göze çarpmaktadır. Bu kürsünün üç tarafında ahşap sıralar konumlandırılmıştır. Kürsünün tam karşısına denk gelen yerde, dört sütun üzerine oturan ve üzerinde çeşitli işlemeler bulunan baldaken yer alır. Oldukça süslü bir tasarıma sahip olan tavanın orta yerinde, kürsü üzerine gelecek şekilde hizalanmış, iç içe geçen altıgen kasetli görkemli bir tavan göbeği bulunmaktadır. Yapının üzeri ise oluklu kiremitli bir çatı ile örtülmüştür.
Tarihçe ve Kökenler
Roma İmparatoru Augustus döneminde Ancyra (Ankara) sınırları içerisinde bir Yahudi cemaatinin var olduğu bilinmektedir. Yıllar sonra, 1492 yılında Osmanlı devrinde İspanya'dan getirilerek buraya yerleştirilen İspanyol ve Portekiz Yahudileri, Ankara'ya geldiklerinde burada Bizans döneminden kalma yerli Yahudileri bulmuşlardır. İbadetlerini gerçekleştirmek adına inşa edilen iki sinagogdan günümüze ulaşan Ankara Sinagogu, bu köklü geçmişin yaşayan tek kanıtıdır.