Ani Köprüsü (diğer adlarıyla İpek Yolu Köprüsü, Selçuklu Köprüsü veya Arpaçay Köprüsü), Ermenistan ile Türkiye sınırını ayıran Arpaçay nehrinin üzerinde yer alan, MS 9. veya 10. yüzyılda inşa edildiği tahmin edilen tarihi bir kemer köprüdür. Tarihi İpek Yolu'nun Anadolu topraklarına ilk giriş noktasında konumlanan köprünün kuzeybatı ayağı Türkiye sınırları içindeki Kars ilinin Ocaklı köyünde, güneybatı ayağı ise Ermenistan sınırları içindeki Haykadzor köyünde yer almaktadır.
Köprünün Mimari Özellikleri ve Yapısı
Ortalama 30-32 metre uzunluğa ve 10-11 metre genişliğe sahip olan bu tarihi köprü, iki katlı bir mimari tasarımla inşa edilmiştir. İki katlı yapının zemin katı kervanların geçişi için ayrılmışken, üst katı ise yaya ve askerlerin geçişi amacıyla kullanılmıştır. Tek gözlü sivri kemerinin uzunluğu 35 metre olan Ani Köprüsü'nün iç kısmı moloz taşlar, dış kısmı ise düzgün işlenmiş kesme taş malzemelerle örülmüştür. Savaşlar ve depremler nedeniyle büyük ölçüde tahrip olan köprünün, geçirdiği onarımlarla 13. ve 14. yüzyıllarda son şeklini aldığı düşünülmektedir. Ayrıca 1119 tarihli tarihi bir kitabede, bu köprü üzerinden pamuk ve keten taşındığı bilgisi yer almaktadır.
Tarihsel Yıkım Süreci
Ani Köprüsü'nün görkemli kemeri, 16 Ekim 1807 tarihinde Osmanlı İmparatorluğu ile Rus İmparatorluğu arasında yaşanan savaş sırasında, Rus askeri güçleri tarafından ulaşımı engellemek amacıyla tamamen yıkılmıştır. 1850'li yıllarda bölgede incelemeler yapan Fransız oryantalist Marie-Félicité Brosset, çizdiği gravürlerde köprünün yanında askeri bir karakol yapısının varlığından bahsetmiştir. Ancak günümüzde Ani ören yerinde bu karakol yapısına dair herhangi bir kalıntıya veya ize rastlanmamaktadır.
UNESCO Dünya Mirası ve Ortak Restorasyon Projesi
Ani Köprüsü, 2016 yılında gerçekleştirilen 40. oturumunda Ani Arkeolojik Alanı'nın bir parçası olarak UNESCO Dünya Mirası listesine dahil edilmiştir. Türkiye ile Ermenistan arasındaki ilişkilerin normalleşme süreci kapsamında köprünün ortaklaşa restorasyonu gündeme gelmiştir. İlk olarak 12 Eylül 2025'te Erivan'da yapılan toplantıda köprünün ortaklaşa yenilenmesine karar verilmiş, ardından 4 Mayıs 2026 tarihinde iki ülkenin temsilcileri tarafından sınır üzerindeki bu tarihi köprünün ortak restorasyonuna ilişkin resmi bir protokol imzalanmıştır.