Ane Hatun Türbesi'nin Tarihi ve Önemi
Erzurum kentinde yer alan Ane Hatun Türbesi, tarihi değeri yüksek olan bir baldaken mozole yapısıdır. Türbe, sonradan Osmanlıların hizmetine giren Gürcü komutan Giorgi Saakadze'nin Marehi'den olan kızı Ana'ya (Gürcüce: ანა) aittir. Türkçe kaynaklarda "Ane Hatun" olarak anılan Ana'nın doğum tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte, türbenin yapım yılı olan 1649'da veya daha önce vefat ettiği söylenebilir.
Mimari Özellikleri ve Yapısı
Türbe, 1649 yılında Murat Paşa Camii haziresinde inşa edilmiştir. Kesme taş malzeme kullanılarak baldaken tarzında yapılan eser, sivri kemerlerle birbirine bağlanan dört yığma sütunun taşıdığı bir kubbe ile örtülüdür. Yapının dışındaki basık piramidal çatının orijinal kaplamaları günümüze ulaşamamış ve tahrip olmuştur. Türbenin kuzey tarafındaki sol köşesinde, 32,5 x 42 cm boyutlarında sülüs yazılı mermer bir kitabe yer almaktadır. Bu Osmanlıca kitabede şair Zumî'nin tarih düşürdüğü mısralar ve Miladi 1649 (Hicri 1059) yılı yazılıdır.
Sandukalar ve Mezarlar
Türbe içerisinde biri büyük, ikisi küçük olmak üzere toplam üç adet sanduka mevcuttur. Büyük olan sanduka Ane Hatun'a aittir. Diğer iki küçük sandukanın da aynı aileden kişilere ait olduğu söylense de, kitabeleri zamanla aşınarak okunmaz hale geldiğinden isimleri ve kimlikleri tespit edilememiştir. Bir başka söylenceye göre ise bu küçük mezarlar Ane Hatun'un çocuklarına aittir.
Konumu ve Halk Kültüründeki Yeri
Erzurum'un Yakutiye ilçesindeki Murat Paşa Camii haziresinde bulunan türbe, şehir halkının yoğun şekilde rağbet gösterdiği önemli bir ziyaret yeridir. Erzurumlular, buradaki yatıra duydukları derin saygıyı göstermek için kız çocuklarına Anahanım, Anahanim, Anahanem veya Anehanım gibi isimler vermişlerdir. Bu kültürel bağın bir göstergesi olarak, 2015 yılı verilerine göre Erzurum nüusu kayıtlı 18 yaş üstü 202 kadının bu ismi taşıdığı bilinmektedir.