Anadolu Medeniyetleri Müzesi ve Tarihî Yapıları
Anadolu Medeniyetleri Müzesi, Ankara'nın Altındağ ilçesinde bulunan son derece önemli bir tarih ve arkeoloji müzesidir. Müzede, Anadolu topraklarında yaşamış uygarlıklara ait arkeolojik eserler kronolojik olarak sergilenmektedir. Müze binaları, Mahmud Paşa Bedesteni ve Kurşunlu Han adlı tarihî ve mimari öneme sahip iki önemli yapıdır. Bu binalar, Mustafa Kemal Atatürk'ün isteği ve vizyonu doğrultusunda Millî Eğitim Bakanlığı tarafından satın alınıp restore edilerek müze hâline getirilmiştir. 1921 yılında kurulan müzenin koleksiyon boyutu 2019 yılı verilerine göre 194.759 eserden oluşmaktadır ve aynı yıl 325.913 ziyaretçi ağırlamıştır. Müzenin günümüzdeki müdürü Yusuf Kıraç'tır. Ulaşım için EGO Ulus İstasyonu kullanılabilmekte olup, müzede otopark bulunmamaktadır. Sergilenen eserler, bir “hafıza deposu” niteliği taşıyan devasa koleksiyonun yüzde 5'inden daha azını oluşturmaktadır.
Tarihçe: Akkale'deki Eti Müzesi'nden Günümüze
Ankara'daki ilk müze, Kültür Müdürü Mübarek Galip Bey tarafından 1921 yılında Ankara Kalesi'nin Akkale adı verilen burcunda açılmıştır. Mustafa Kemal Atatürk'ün önerileri doğrultusunda merkezde bir "Eti Müzesi" oluşturma düşüncesinden yola çıkılarak, diğer bölgelerden Hitit eserlerinin Ankara'ya gönderilmeye başlamasıyla daha geniş bir müze yapısına ihtiyaç duyulmuştur. 1 Ekim 1921 tarihinde Akkale'de açılan "Eti Müzesi" veya diğer adıyla "Asar-ı Atika Müzesi" (Ậsar-ı Ậtika Müzesi), mevcut tarihî eserlerin ilk defa kapsamlı ve düzenli bir şekilde korunmasını sağlamıştır. Bu küçük alandan sonra, dönemin Hars Müdürü Hamit Zübeyir Koşay 1936 yılında Ankara Kalesi'nin güneydoğusundaki metruk Mahmut Paşa Bedesteni ile Kurşunlu Han'ın onarılarak müzenin yeni binası olmasını teklif etmiştir. Sadrazam Mahmud Paşa tarafından inşa edilen bedesten ve Sadrazam Rum Mehmed Paşa tarafından yaptırılan han, Maarif Vekili Saffet Arıkan'ın girişimleriyle bakanlığa geçirilerek 1938'den 1968'e kadar sürecek olan uzun bir restorasyon sürecine girmiştir.
Restorasyon Süreci ve Uluslararası Başarılar
1940 yılında bedestenin bir bölümünün onarımı tamamlanarak Akkale'deki eserler Alman Hititolog Hans Gustav Güterbock başkanlığında bir heyet tarafından buraya taşınmıştır. 1943 senesinde müzenin ilk bölümü tamamen ziyarete açılmıştır. 1948 yılında Kurşunlu Han'daki yenileme çalışmaları büyük ölçüde tamamlanmış ve tüm eserlerin burada sergilenmesine karar verilmiştir. Müze, bugünkü adını alarak kurumsal anlamda son haline 1968'de ulaşmıştır. Anadolu Medeniyetleri Müzesi, Avrupa Konseyi’ne bağlı Avrupa Müze Forumu tarafından verilen Avrupa Yılın Müzesi Ödülü'nü 19 Nisan 1997 tarihinde İsviçre’nin Lozan kentinde 68 müze arasından birinci seçilerek almış ve Türkiye’de bu ödülü kazanan ilk müze olmuştur. Günümüzde Mahmut Paşa Bedesteni ve Kurşunlu Han'ın büyük kısmı teşhir salonu olarak kullanılmakta; müze bünyesinde ayrıca kütüphane, fotoğraf ve restorasyon atölyeleri, konferans salonu, laboratuvar ve araştırmacı odaları yer almaktadır.
Eşsiz Koleksiyon ve Sergilenen Önemli Eserler
Müzenin koleksiyonunda Alişar Höyüğü'nde kazı yapan Von der Osten'ın buluntuları, Kurt Bittel'in Çorum Boğazköy kazısından çıkan eserler, Ahlatlıbel, Karalar ve Göllü Dağ kazı kalıntıları ile Türk Tarih Kurumu'nun Alacahöyük, Pazarlı Höyük, Çankırıkapı, Ankara Kalesi, Etiyokuşu Höyüğü, Karaoğlan Höyüğü, Hacılar Höyük, Bitik Höyük, Alâeddin Tepesi, Hacı Bayram Camii ve Demirci Höyük kazılarının buluntuları yer alır. Müzede yer alan ve MÖ 6200 yıllarına tarihlenen Çatalhöyük kent planını içeren harita, dünyanın bilinen en eski haritasıdır. Müzenin arması olarak Hitit Kralı IV. Tuthaliya'nın mührü kullanılmaktadır. Sergilenen önemli eserler arasında Darende Steli, Geyik Heykelciği (Erkek Hitit tanrı sembolü), Horoztepe bronz çıplak kadın heykeli, evreni simgeleyen dinî standart, Güzel Venüs adlı Ana Tanrıça Kibele heykeli, Fasıllar Anıtı'nın tam bir kopyası ve Hititlerin bronz merasim standı yer almaktadır.