Anadolu Yarımadası'nın Coğrafi Konumu ve Sınırları
Anadolu (Grekçe: Ἀνατολή, romanize: Anatolḗ) ya da coğrafi olarak Asya kıtasının tüm özelliklerini barındırdığı için Küçük Asya (Yunanca: Μικρά Ασία, Mikrá Asía), Asya kıtasının en batısında Karadeniz, Akdeniz ve Ege Denizi arasında kalan yaklaşık 537.000 kilometrekarelik bir alanı kaplayan dağlık bir yarımadadır. Batıdan doğuya uzunluğu 1.000 kilometreden fazla, genişliği ise 400 ila 600 kilometre arasında değişmektedir. Osmanlı döneminde geleneksel doğu sınırı olarak Fırat Nehri kabul edilirken, Cumhuriyet dönemiyle birlikte Birinci Türk Coğrafya Kongresi sonrasında Türkiye'nin Asya'da kalan kısmının tümü bu coğrafi terime dahil edilmiştir. Günümüzde yaygın olarak Türkiye'nin Asya kıtasında kalan topraklarının adı olarak kullanılır.
Etimolojik Kökeni ve Tarihsel İdari Gelişimi
Etimolojik olarak Anadolu sözcüğü, Yunanca doğu veya gündoğumu anlamına gelen Ἀνατολή sözcüğünden türemiştir. Bizans İmparatorluğu döneminde orta Anadolu'nun bir kısmı, imparatorluğun merkezine doğuda kalması sebebiyle doğu askeri idari birimi olan Anatolikon Theması (Θέμα τῶν Άνατολικῶν, Thema tōn Anatolikōn) olarak adlandırılmıştır. Bu idari birim Afyon, Isparta, Konya, Kayseri ve Mersin yörelerini kapsamaktaydı. Osmanlı döneminde ise Anatoli, merkezi önce Ankara (1393-1451) ardından Kütahya (1451-1827) olan kuruluş tarihi ve protokol olarak ikinci beylerbeyliğinin adıdır.
Tarih Öncesi Çağlar ve Neolitik Dönem Çiftçileri
Cilalı Taş Devri Yerleşimleri
Stratejik konumu nedeniyle tarih öncesi çağlardan beri birçok medeniyetin beşiği olan Anadolu'da, insan yerleşimi paleolitik döneme kadar uzanmaktadır. Yeryüzünün en eski yerleşkelerinden bazıları Cilalı Taş Devri'nde Anadolu'da kurulmuş olup; Çatalhöyük, Çayönü, Nevali Çori, Aşıklı Höyük, Boncuklu Höyük, Hacılar, Göbeklitepe, Norşuntepe, Köşk Höyük ve Yumuktepe (Mersin) bu devirden kalmadır. MÖ 7.000 yılına tarihlenen Çatalhöyük bunların en gelişmişi kabul edilirken, Göbeklitepe'deki taş çemberler MÖ 9600 yılına kadar uzanan bir geçmişe sahiptir. Ayrıca arkeogenetik çalışmalar, tarımın Bereketli Hilal'den Avrupa'ya yayılmasının yaklaşık 9.000 yıl önce Anadolu'dan gelen ilk çiftçilerin göçüyle ilişkili olduğunu doğrulamıştır.
Tunç Çağı ve Anadolu'nun Kadim Toplulukları
Hattiler ve Hurriler
Anadolu Yarımadası'nın tarihsel olarak bilinen en eski adı Hatti Ülkesi olup, MÖ 2300 ile 2000 yıllarında Orta Anadolu'da yaşamış olan Hattiler, Hattice adlı yalıtık bir dil konuşmuşlardır. Hattilere ait ilk yazılı kaynaklar Akad İmparatorluğu tarafından MÖ 24. yüzyılda kaleme alınmıştır. Yarımadanın güneydoğusunda ise tarihsel varlığı MÖ 20. yüzyıldan eskiye dayanan ve ilerleyen dönemlerde Urartular ile ilişkili olan Hurri halkı yaşamıştır. Anadolu coğrafyası; Sümer, Asur, Hitit, Yunan, Lidya, Pers, Makedon, Kelt, Roma, Doğu Roma, Selçuklu, Moğol ve Osmanlı gibi onlarca büyük medeniyete ev sahipliği yapmış eşsiz bir kültür beşiğidir.