İstanbul'un Sirkeci semtinde yer alan ve günümüzde Büyük Postane adıyla anılan tarihi bina, Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde posta ve telgraf hizmetlerini yürütmekten sorumlu olan Posta ve Telgraf Nezâreti'nin yönetim merkeziydi. Kökeni 23 Ekim 1840 tarihinde kurulan Posta Nezâreti'ne kadar uzanan bu yapı, imparatorluğun iletişim ve haberleşme alanındaki en önemli köşe taşlarından biridir.
Kuruluş ve Tarihsel Gelişim Süreci
Osmanlı Devleti'nde posta hizmetlerinin kurumsallaşması amacıyla 1840'ta atılan ilk adımın ardından, 1855 yılında ayrı bir Telgraf Nezâreti hayata geçirilmiştir. 1871 yılına gelindiğinde ise bu iki bağımsız nezaret tek bir çatı altında birleştirilerek Posta ve Telgraf Nezâreti son şeklini almıştır. Kurumun çalışma prensipleri ve işleyişi ise 19 Haziran 1882 tarihinde yayımlanan Posta Nizamnâmesi ile yasal çerçeveye oturtulmuştur.
Mimar Vedat Tek İmzalı Muhteşem Yapı
Nezâretin idari merkezi olan ve günümüzde Eminönü semtinde yer alan tarihi binanın yapımına 1905 yılında başlanmıştır. Ünlü mimar Vedat Tek tarafından tasarlanan bu estetik ve görkemli şaheser, 1909 yılında tamamlanarak hizmete açılmıştır. Kurum, II. Meşrutiyet'in ilanı (1908) sonrasında kısa bir süre Posta ve Telgraf Müdüriyet-i Umumiyesi adıyla Maliye Nezâreti'ne bağlanmış olsa da, 1911 yılında yeniden bakanlık (nezâret) statüsüne kavuşturulmuş ve yöneticiliğine Talat Paşa getirilmiştir.
İmparatorluğun Son Döneminden Cumhuriyete
Tarihsel süreçte bünyesinde Müslüman olmayan pek çok yöneticiye de görev verilen nezâret, II. Abdülhamid dönemindeki sansür uygulamalarından da etkilenmiş ve Avrupa'daki Jön Türkler tarafından gönderilen yayınların ülkeye girişini önleme faaliyetlerinde bulunmuştur. İstanbul içinde Liannos Şehir Postası tarafından basılan pulların da kullanıldığı bu tarihi teşkilat, 1 Kasım 1922'de saltanatın kaldırılmasına kadar varlığını sürdürmüştür. 4 Kasım 1922 tarihindeki kapanışın ardından, Ankara ve İstanbul hükümetlerinin posta işleri tek bir genel müdürlük altında birleştirilmiştir.