Amasya Saraydüzü Kışlası, Amasya'da 19. yüzyılda inşa edilmiş tarihi bir kışla binasıdır. Kurtuluş Savaşının önderi Mustafa Kemal ve arkadaşlarına 12 Haziran 1919'da Amasya'ya geldiklerinde ev sahipliği yapmış olan bu bina, Kurtuluş Savaşı tarihinde son derece önemli bir yeri olan Amasya Genelgesi'nin tartışılıp hazırlandığı yerdir.
İnşası ve Tarihi Geçmişi
Kışlanın bulunduğu bölgede yer alan ve yaklaşık 350 yıl boyunca Osmanlı şehzade ile sultanlarının doğup büyüdükleri, ikamet ettikleri saraylar, 1883 yılında bakımsızlık ve depremler nedeniyle yıkılarak tamamen ortadan kalkmıştır. Bu sarayın kalıntılarının bulunduğu alanda, 3. Ordu'ya bağlı 5. Kafkas Fırkası (Alay sancağı) için 1898-1900 yıllarında beş binadan oluşan kışla binası inşa edilmiştir. Kışla binası, 1922 yılında Merkez Ordu'nun karargâhı olmuş ve 1930 yılından sonra önemini yitirmiştir. 1935 yılında kısmen yıkılan yapı, 1944 yılında tamamen yıkılmıştır. Yerine yaptırılan askerî lojman ve subay orduevi de heyelan tehlikesi nedeniyle 1986 yılında boşaltılarak yıktırılmıştır.
Yeniden İnşası, Müze ve Kütüphane Kullanımı
1997 yılında kışla binasının tekrar yapılması kararı alınmış; ancak bulunduğu yerin heyelan riski taşıması nedeniyle binanın başka bir yere yapılması uygun görülmüştür. Kışla binası, 2007 yılında Şamlar Mahallesi girişine, eski dış görünümüne sadık kalınarak yeniden inşa edilmiş ve açılışı 9 Haziran 2007'de yapılmıştır. Yapının bünyesinde Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı Milli Mücadele Müzesi yer almaktadır. Müzede, Mustafa Kemal Paşa ve heyetinin 12 Haziran 1919 günü saat 17:00'de Cülüstepe mevkiinde Amasyalı heyet tarafından karşılanış anları balmumu heykellerle canlandırılmaktadır. Ayrıca binada Amasya Genelgesi'nin eski ve yeni nüshaları ile Millî Mücadele yıllarından kalan silah ve evraklar sergilenmektedir. Daha önce Sultan II. Bayezid Külliyesinde hizmet veren İl Halk Kütüphanesi de 2022'de buraya taşınarak yapı bir müze-kütüphaneye dönüştürülmüştür.
Mimari Özellikleri
Dikdörtgen cepheye sahip olan Saraydüzü Kışlası binası zemin ve birinci kattan oluşmaktadır. Yapının kuzey-güney uçları tek katlı, merkezi bölümü iki katlı, giriş kapısının olduğu bölüm ise soğan kubbe ile örtülmüş üç katlı kule şeklinde inşa edilmiştir. Cephenin zemin katında yuvarlak kemerli pencereler, birinci katında ise dikdörtgen pencereler yer almaktadır.