Tarihin ve Doğanın Buluşma Noktası: Altınyayla
Sivas ilinin bir ilçesi olan Altınyayla, yaklaşık altı yüzyıl öncesine uzanan köklü geçmişi ve deniz seviyesinden 1.453 metre yüksekliğe ulaşan coğrafi konumuyla İç Anadolu Bölgesi'nin en özgün yerleşimlerinden biridir. Eski adı Tonus olan bölge; tarih boyunca Anadolu coğrafyasında hüküm sürmüş Hitit, Roma, Selçuklu ve Osmanlı gibi büyük medeniyetlerin yerleşim merkezlerinden biri olmuştur. Osmanlı İmparatorluğu döneminde 1882 yıllarında Sivas vilayetinin merkez sancağına bağlı önemli bir kaza olan Tonus, beylerbeyliğine bağlı bir sancak olarak teşkilatlanmış ve önemli bir konaklama yeri olarak varlığını sürdürmüştür.
Yayla Kültürü ve Eşsiz Coğrafi Yapı
Altınyayla'nın yüzölçümü 654 kilometrekare olup, sınırları kuzeybatıda Şarkışla, kuzeydoğuda Ulaş ve Sivas, güneydoğuda Kangal ve güneybatıda Kayseri'nin Pınarbaşı ilçeleri ile çevrilidir. Karasal iklimin hüküm sürdüğü bu yüksek coğrafyanın %70'ini eşsiz düzlükteki yaylalar, %30'unu ise dağlık alanlar oluşturmaktadır. Güneybatısında heybetli Karatonus Dağı yükselirken, kuzeyinde verimli Tonus Ovası, güneyinde ise serin esintileriyle bilinen İncecik Yaylası ile Mergesen Yaylası yer alır. Güneydoğuda konumlanan Yücekaya Yaylası da bölgenin en önemli doğal alanları arasındadır.
Görülmeye Değer Tarihi Değerler ve Efsaneler
Bölge, zengin tabiat varlıkları ve köklü efsaneleriyle de dikkat çekmektedir. Altınyayla sınırlarında yer alan Başören Köyü'nün Gölgediği Mevkii'ndeki Hitit Barajı ve Açıkhava Tapınma Alanı, tescilli tabiat varlıkları arasında yer alarak tarih meraklıları için benzersiz bir keşif noktası sunmaktadır. Aynı zamanda yerel kültürde derin izler bırakan Kız-Oğlan Efsanesi ve Hava Radar Mevkisi'nde yer alan Arap Dede kültürü, ilçenin mistik geçmişini günümüze taşımaktadır. Âşık Talibi Coşkun gibi önemli şahsiyetleri de yetiştiren bu tarihi topraklar, İç Anadolu'nun en özel kültür rotalarından biridir.
İdari Yapı ve Gelişim Süreci
Şarkışla ilçesine bağlı bir nahiye olarak faaliyet gösterirken 1972 yılında yapılan isim değişikliğiyle Tonus adı Altınyayla olarak değiştirilen yerleşim, 20 Mayıs 1990 tarihinde ilçe statüsüne kavuşmuştur. Günümüzde bünyesinde Deliilyas beldesini ve Başyayla, Bayındır, Doğupınar, Gümüşdiğin, Harmandalı, Kızılhüyük, Mutubey, Paşaköy, Tahtyurt, Taşlıhüyük gibi on adet köyü barındırmaktadır. İlçe merkezi Sivas şehir merkezine ve çevre ilçelere kara yolu ile bağlı olup, İç Anadolu'nun yüksek rakımlı yayla atmosferini solumak isteyen tüm gezginleri ağırlamayı beklemektedir.