Alman Çeşmesi'nin Tarihi ve Konumu
Alman Çeşmesi (Almanca: Deutscher Brunnen), İstanbul'daki Sultanahmet Meydanı'nda, Sultan I. Ahmed Türbesi'nin karşısında yer almaktadır. 1900 yılında inşa edilen ve 27 Ocak 1901'de resmi açılışı gerçekleştirilen bu yapı, Alman İmparatoru II. Wilhelm'in Sultan II. Abdülhamid'e ve İstanbul şehrine bir hediyesidir. Yapımı Almanya'da tamamlandıktan sonra parçalar halinde gemiyle İstanbul'a getirilerek yerinde monte edilen çeşme, Neo-Bizanten üslubuna sahiptir ve kubbesinin içi göz alıcı altın mozaiklerle süslüdür. Hem benzersiz mimari tarzıyla dikkat çeker hem de merkezi konumuyla tarihi yarımadanın simge eserleri arasında yer alır.
Dostluğun ve Siyasi Ortaklığın Sembolü
Eser, sadece sanatsal bir değer taşımamakta, aynı zamanda yakın tarih açısından son derece önemli bir diplomatik simge niteliği barındırmaktadır. Birinci Dünya Savaşı'ndaki Osmanlı-Alman müttefikliğine giden süreçteki kritik yakınlaşmanın bir anıtıdır. Çeşme, Türkiye'yi üç kez ziyaret eden İmparator II. Wilhelm'in 1898'deki ikinci İstanbul gelişinin anısına ithaf edilmiştir. İmparator ilk gelişinde (1889) Osmanlı ordusuna Alman tüfeklerinin satışını sağlamış, ikinci ziyaretinde ise Bağdat Demiryolu'nun Alman firmalarına verilmesi vaadini almıştır. Bu mülakatın ve gelişen dostluğun bir hatırası olarak imparator tarafından çok değerli malzemelerle zengin şekilde yaptırılan çeşme, Dersaadet halkına bir hediye olarak sunulmuştur. II. Wilhelm'in çeşmenin Sultanahmet Meydanı'nda yapılması yönündeki ısrarı da bu dostluğu kalıcı hale getirme arzusunu göstermektedir.
Yapının Benzersiz Planı ve İnşa Süreci
Alman Çeşmesi'nin mimari tasarımı, ne heykelli Avrupa çeşmelerine ne de klasik Osmanlı meydan çeşmelerine benzemektedir. Yüksek bir taban üzerine oturtulmuş sekizgen planlı yapının su haznesi üzerinde, koyu yeşil renkte sekiz adet sütunun taşıdığı görkemli bir kubbe yükselmektedir. Çeşmenin planlarını Kaiser'in özel danışmanı Mimar Spitta çizmiş, yapımını ise Mimar Schoele üstlenmiştir. Ayrıca projede Alman mimar Carlitzikle ile İtalyan mimar Joseph Antony de çalışmışlardır. Yapım süreci öncesinde hipodrom alanı düzenlenip ağaçlandırılmış, ardından Almanya'da işlenen mermer ve değerli taşlar parçalar halinde gemiyle İstanbul'a getirilerek bu alandaki temeller üzerine kurulmuştur. İnşasına 1899'da başlanan çeşmenin 1 Eylül 1900'deki Sultan II. Abdülhamid'in 25. cülus törenine yetiştirilmesi hedeflenmiş; ancak gecikme nedeniyle II. Wilhelm'in doğum günü olan 27 Ocak 1901'de düzenlenen törenle açılmıştır.
Görkemli Kubbe Detayları ve Tarihi Kitabeler
Çeşmenin koyu yeşil kolonlarının üzerinde yükselen görkemli kubbesinin içi tamamen altın sarısı mozaiklerle bezenmiştir. Sütunları birbirine bağlayan kemerlerin üzerindeki pandiflerde sekiz adet özel madalyon bulunur. Bu madalyonların dördünün yeşil zemini içinde Sultan II. Abdülhamid'in tuğrası, diğer dördünün Prusya mavisi zemini içinde ise II. Wilhelm'in simgesi olan "W" harfi ve altında "II" sayısı yer almaktadır. Çeşmenin tunç kitabesinde Almanca olarak, İmparator II. Wilhelm'in 1898 sonbaharında Osmanlı hükümdarı II. Abdülhamid nezdindeki ziyaretinin bir şükran hatırası olarak bu çeşmeyi yaptırdığı belirtilmektedir. Bunun yanı sıra, Osmanlı Seraskerlik Dairesi'nden edebiyatçı Ahmet Muhtar Paşa'nın yazdığı beyit, sülüs yazıyla hattat İzzet Efendi tarafından işlenerek çeşmedeki Osmanlıca kitabeyi oluşturmuştur.