Aliağa'nın Tarihçesi ve İsim Kökeni
Aliağa'nın tarihi kökenleri, Osmanlı Padişahı 4. Murad'ın (1623-1640) Bağdat Seferi dönüşünde bazı Arap aşiretlerini Batı Anadolu'ya yerleştirmesine kadar uzanmaktadır. Bu aşiretlerden Araboğulları aşiretine mensup olan Esseyyid Abdülkerim Ağa, günümüzdeki Aliağa bölgesine yerleşmiştir. Zamanla Osmanlı devlet otoritesinin zayıflamasıyla başlayan Ayanlar döneminde, Arapoğulları ailesi Bergama'dan Menemen'e kadar uzanan geniş bir bölgeyi kontrol etmiştir. Bölgenin ayanı olan Esseyyid Ali Ağa (1760-1780) kıyılara kadar uzanan geniş toprakların sahibi olmuş ve bu topraklar Aliağa Çiftliği olarak anılmaya başlanmıştır. Aliağa ismi de kaynağını doğrudan Esseyyid Ali Ağa'dan almaktadır.
Bölgede Rum çiftçilerin ikamet ettiği Kilise Pınarı köyünün adı, 19. yüzyılın başlarından itibaren Aliağa Çiftliği Köyü'ne dönüşmüştür. 1840'lı yıllardan itibaren bölgedeki topraklar Levanten Baltazzi ailesinin mülkiyetine geçmiş ve aile 1876 yılında buraya 3 katlı görkemli bir konak inşa etmiştir. Bu konağın üçüncü katı, 1915 yılı Mart ayında İngiliz savaş gemilerinin kıyıyı top ateşine tutması sonucu yıkılmıştır. Cumhuriyet döneminde, 1933 yılında Vali Kazım Dirik tarafından okula dönüştürülen bu yapı, Cumhuriyetin 10. yılında Aliağa (Atatürk) İlkokulu olarak hizmet vermeye başlamıştır.
Antik Çağ Mirası: Aiolis Kentleri
Aliağa ve çevresi, İzmir ve Bergama uygarlıklarının derin izlerini taşımaktadır. Antik dönemde Ege Denizi kıyılarında kurulan ve sayıları 30'u aşan ünlü Aiolis kentlerinin en büyük ve en önemli olan 12 tanesinden 4'ü bugün Aliağa ilçe sınırları içerisinde yer almaktadır. Bu köklü antik kentler Aigai, Kyme, Myrna ve Gryneion olarak bilinmekte olup, bölgenin tarihi derinliğini ve arkeolojik önemini ortaya koymaktadır.
Coğrafi Yapı ve Doğal Zenginlikler
İzmir'in kuzeyinde, Çandarlı Körfezi kıyısında konumlanan Aliağa, dağlar, platolar, kıyı düzlükleri ve delta alanlarından oluşan zengin bir coğrafyaya sahiptir. Bölgenin en önemli akarsuyu olan Güzelhisar Çayı, kaynağını Yunt Dağı'ndan alarak Çandarlı Körfezi'ne dökülür ve döküldüğü yerde 4,7 km² büyüklüğünde verimli bir delta oluşturur. Güzelhisar Deltası'nın Aliağa Koyu kenarında yer alan lagün alanı, günümüzde Aliağa Kuş Cenneti olarak adlandırılan son derece önemli bir sulak alandır. Ayrıca, Aliağa Yarımadası'nın batı ucunda yer alan Ilıca Burun mevkisinde doğal tektonik sıcak su kaynakları bulunmaktadır. İlçenin Çandarlı Körfezi kıyılarında ise Akkuş Adası, Bozburun Adalar ve İkiz Adalar gibi küçük adalar yer almaktadır.