Alaca Köyü (Valaşia) ve Tarihsel Geçmişi
Artvin ilinin Borçka ilçesine bağlı olan Alaca köyü, tarihsel adıyla Valaşia (Gürcüce: ვალაშია) veya bazı kaynaklardaki yazılışıyla Valaşeni/Valaşin olarak bilinen, köklü bir geçmişe sahip bir Karadeniz yerleşimidir. Gürcüce bir yer adı olan Valaşia'nın bir aile adından geldiği bilinmekte olup, Tbetis Sulta Matiane (ტბეთის სულთა მატიანე) adlı Gürcüce el yazmasında "-aşi" ekiyle sonlanan aile isimlerine rastlanmaktadır. Köyün yer aldığı Klarceti bölgesi tarihsel Gürcistan'ı oluşturan coğrafyalardan biri olup, 16. yüzyılın ortalarında Osmanlı İmparatorluğu tarafından Gürcülerden devralınmıştır.
Osmanlı Öncesi İzler ve Doğal Coğrafya
Köyün çok eski bir yerleşim yeri olduğunun en önemli tarihsel kanıtı, Deviskel Vadisi sınırlarında tespit edilmiş olan eski Valaşi Kilisesi kalıntılarıdır. Osmanlı öncesi dönemde ibadet yeri olan bu kilisenin, Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze'nin bölgede araştırma gezisi yaptığı 1893 yılına gelindiğinde tamamen yıkılmış olduğu tespit edilmiştir. Aynı dönem araştırmalarında, köylülerin köy sınırları içindeki dağın zirvelerine Gürcücede "Ayı Yatağı" anlamına gelen Datvis Satzoli (დათვის საწოლი) ismini verdikleri de tarihi kayıtlara geçmiştir.
Rus İdaresi, Göç Dönemi ve Cumhuriyet Yılları
Alaca köyünün yakın dönem siyasi ve demografik tarihi oldukça hareketlidir. 1886 yılındaki Rus nüfus sayımında Batum sancağının Gonio kazasına bağlı Sanatisi nahiyesinde yer alan köyde 17 hanede 80 kişi yaşamakta olup nüfusun tamamı Müslüman Gürcü ("Acaralı") olarak kaydedilmiştir. Birinci Dünya Savaşı'nın ardından 1918-1921 yılları arasında bağımsız Gürcistan sınırlarında kalan yerleşim, 16 Mart 1921 tarihli Moskova Antlaşması ile Türkiye'ye bırakılmıştır. 1922 yılındaki nüfus tespitinde, yoğun göçler neticesinde nüfusun büyük kısmının Osmanlı topraklarına göç ettiği ve köyde sadece 5 hanede 33 kişinin kaldığı görülmüştür. Bu tarihi süreçte Valaşi adı, Türkçe olmadığı gerekçesiyle 1925 yılında Alaca olarak değiştirilmiştir.
Coğrafi Konumu, Mahalleleri ve Tarihi Banakna Köprüsü
Coğrafi konumu itibarıyla Artvin il merkezine 41 kilometre, Borçka ilçe merkezine ise 9 kilometre mesafede ve 764 metre rakımda bulunan Alaca köyü, zamanla çevre köylerin katılımıyla genişlemiştir. Tarihsel süreçte Orhan (Ohorcini), Işıklı (Sanatisi), Yangın (Banakna) ve Ortadere (Şuahevi) köyleri Alaca'ya birer mahalle olarak bağlanmıştır. Bu mahallelerden biri olan eski Banakna köyünde yer alan tarihi Banakna Köprüsü, günümüzde de köyün en önemli tarihi miraslarındandır. Son olarak, Ocak 2024 tarihinde Alaca köyüne bağlı Orhanlı ve Işıklı mahallelerinin birleştirilmesiyle Ataköy adında bağımsız yeni bir köy kurulmuştur.