Aksu Çayı'nın Tarihi ve Önemi
Aksu Çayı (Hititçe: Kaştaraya), Akdeniz Bölgesi'nin Göller Yöresi'nden doğarak Antalya yakınlarında denize dökülen önemli bir akarsudur. Tarihsel olarak büyük bir öneme sahip olan nehir, Büyük Hitit Kralı IV. Tuthaliya'nın vasalı olan Tarhuntaşşa kralıyla yaptığı antlaşmaya göre bugünkü Teke yarımadasında yer alan Lukka diyarıyla Orta Toroslar'da yer alan Tarhuntaşşa bölgesini birbirinden ayıran sınır olarak belirlenmiştir.
Coğrafi Konumu ve Akış Doğrultusu
Aksu Çayı havzası, coğrafi olarak 36-38 kuzey enlemleriyle 30-31 doğu boylamları arasında konumlanmaktadır. Havzanın genişliği kuzeyden güneye doğru daralmakta olup, en dar kesimi çayın Akdeniz'e ulaştığı kıyı şerididir. Nehrin orta çığırının bir kısmı Burdur sınırları içerisinde yer alırken, havzanın büyük bir bölümü Isparta ve Antalya illerinin sınırları içerisindedir. Isparta yakınlarındaki kalker ve flişlerden oluşan Akdağ (2235 m) ile Davraz Dağı'ndan (2635 m) gelen suların birleşmesiyle doğan akarsu, ilk olarak güneydoğu doğrultusunda akar.
Akış Güzergahı ve Havza Özellikleri
Güneydoğu yönünde ilerleyen Aksu Çayı, Kovada Gölü'ne girer ve ardından yer altı sularına karışarak yoluna devam eder. Aşağı Gökdere Köyü'nün güneyinde Eğirdir Gölü'nün sularıyla birleşen nehir, güneye doğru yönelerek kendisinden daha yüksek akımlı olan Göksu ile birleşir. Bu birleşmeyle gücünü artırarak süratli akan bir ırmak niteliği kazanır ve nihayetinde Antalya Körfezi'ne dökülür. Toplam uzunluğu 145 km, havza alanı ise 3386 km² (su toplama havzası yaklaşık 8000 km²) olan akarsuyun özellikle aşağı vadisinde örgülü drenaj tipine sıklıkla rastlanmaktadır.
İklim, Debi ve Tarımsal Kullanım
Aksu Çayı, kalkerli katmanlardan gelen ve bol miktarda su sağlayan voklüz kaynakları ile beslenmektedir. Havzada yıllık yağış ortalaması 500-800 mm arasındadır. Yaz ve güz dönemlerinde su seviyesi düşse de vadide her mevsim bol su bulunur. Kış ve ilkbahar aylarında debisi 140 m³/sn olarak ölçülmüştür. Yüksek dağlardaki karların erimesi nehre düzenli su sağlarken, sağanak yağışlar sonrası su seviyesinde ani yükselmeler görülebilmektedir. Nehir, özellikle düzlüklerden aktığı aşağı kesimlerde sulama amacıyla yoğun şekilde değerlendirilmektedir.
Toprak Çeşitliliği ve Zengin Bitki Örtüsü
Akarsuyun taşıdığı alüvyal maddeler adeta doğal bir gübre görevi görerek toprakların son derece verimli olmasını sağlar. Havzada zonal ve azonal gruplara dahil sekiz ana toprak tipi yer almaktadır. Bunlar; Kırmızı Akdeniz toprakları, Kırmızı-Kahverengi Akdeniz toprakları, Kestane rengi topraklar, Kahverengi orman toprakları, Kolüviyal topraklar, Alüvyal topraklar, Regosoller ve Rendzinalardır. Havzanın zengin bitki örtüsünün hakim unsurunu maki formasyonları oluşturur. Deniz seviyesinden 600 metre yüksekliğe kadar olan alanlarda; kermez meşesi, pırnal meşesi, funda, sakız, tespih, defne, yabani zeytin, menengiç, akçakesme, sandal ve kıyı kesimlerde keçiboynuzu gibi Akdeniz iklimine özgü maki üyeleri geniş yayılım göstermektedir.